Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, bijna elk jaar één of twee keer als hele vraag (3 tot 6 punten). Meestal met de vaste instructie dat je geen getallen mag invullen en geen schets mag maken.
Wat moet je kunnen?
- De afgeleide opstellen en daaruit afleiden of stijgt of daalt (het teken van ).
- Afleiden of de stijging of daling toenemend of afnemend is (wordt groter of kleiner?).
- Die redenering zonder getallen en zonder schets opschrijven, via de bouw van de formule.
De kern
| is … | en wordt … | dan is … |
|---|---|---|
| positief | groter | toenemend stijgend |
| positief | kleiner | afnemend stijgend |
| negatief | kleiner (steeds negatiever) | toenemend dalend |
| negatief | groter (minder negatief) | afnemend dalend |
Redeneer over de delen van de formule voor :
- Negatieve exponent: wordt kleiner als groter wordt.
- Breuk: de tekens van teller en noemer bepalen het teken; een groeiende noemer maakt de breuk kleiner. Een kwadraat in de noemer is altijd positief.
- -macht of : altijd positief; groeit als , neemt af als (en dan is ).
Verbiedt de vraag schets en getallen niet, dan telt een schets van ook als redenering (2025-2 vraag 9).
Zo wordt het gevraagd
- “Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide, zonder getallen in te vullen of een schets te maken, of …” toenemend of afnemend stijgend (2025-1 vraag 3).
- Laten zien dat een hoeveelheid steeds kleiner wordt omdat de afgeleide altijd negatief is (2026-2 vraag 13).
- “Onderzoek met behulp van de afgeleide” of de daling toenemend of afnemend is (2023-1 vraag 4).
Zo formuleer je het antwoord. Eerst de afgeleide, dan in stappen: “als groter wordt, wordt … groter, dus wordt …”, en een conclusie in de woorden van de vraag (“dus is afnemend stijgend”).
Zo scoor je de punten. Bij 2025-1 vraag 3 (3p): 1p voor de afgeleide, 1p voor de redenering over en 1p voor de conclusie. Moet je voor de afgeleide de kettingregel of de quotiëntregel gebruiken, dan krijg je zonder die regel geen punt voor de afgeleide (2021-2 vraag 7, 2023-1 vraag 4).
Uitgewerkt voorbeeld
Afnemend stijgend (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 3)
met . Is toenemend of afnemend stijgend?
- Afgeleide:
- Teller positief en positief, dus : is stijgend.
- Als groter wordt, wordt groter, dus wordt kleiner.
- Conclusie: is afnemend stijgend.
Afnemend dalend, met de quotiëntregel (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 4)
met . Is toenemend of afnemend dalend?
- Quotiëntregel:
- Teller negatief, noemer positief (kwadraat), dus : is dalend.
- Als groter wordt, wordt de noemer groter, dus wordt minder negatief (dichter bij 0).
- Conclusie: is afnemend dalend.
Valkuilen
- Redeneren over in plaats van over de formule van .
- Afnemend dalend en toenemend dalend verwarren: een negatieve afgeleide die naar 0 gaat, hoort bij afnemend dalend.
- Toch getallen invullen of schetsen terwijl de vraag dat verbiedt: dan telt de redenering niet.
- De conclusie weglaten: die levert vaak een eigen punt op.
Test jezelf
voor . Is toenemend of afnemend dalend?
is negatief en wordt minder negatief als groter wordt, dus afnemend dalend.
. Is toenemend of afnemend stijgend?
. Omdat is , dus stijgend. wordt kleiner, dus wordt kleiner: afnemend stijgend.
. Wat kun je aan zien?
is positief en wordt groter, dus is toenemend stijgend.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2021 tijdvak 2, vraag 7: luchtdruk op hoogte, met kettingregel en een macht van een breuk (5p) · antwoord
- 2019 tijdvak 1, vraag 5: vetpercentage, quotiëntregel en dan afnemend stijgend aantonen (6p) · antwoord
- 2024 tijdvak 2, vraag 14: bewering over gewerkte uren beoordelen met de afgeleide van een ln-functie (4p) · antwoord
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 9 · 4 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 14 · 4 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 4 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 20 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 9 · 5 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 21 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 15 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 7 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 5 · 3 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 5 · 6 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 10 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 12 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 17 · 5 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 2: vraag 13 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Beredeneer aan de hand van de afgeleide, zonder getallen in te vullen of een schets te maken’ dat de schuld steeds kleiner wordt: negatieve factor × altijd positieve macht, dus afgeleide altijd negatief, dus dalend.
- 2025 tijdvak 1: vraag 3 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide, zonder getallen in te vullen of een schets te maken’: 3,75/G^0,25 wordt kleiner als G toeneemt, dus afnemend stijgend.
- 2025 tijdvak 2: vraag 9 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: als L groter wordt, wordt dV/dL kleiner, dus de stijging is afnemend (redenering, schets of getallenvoorbeeld; conclusie 1p).
- 2024 tijdvak 2: vraag 14 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide, zonder getallen in te vullen of een schets/tekening te maken’: afgeleide negatief en wordt minder negatief, dus afnemend dalend; de bewering is onjuist.
- 2023 tijdvak 1: vraag 4 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Onderzoek met behulp van de afgeleide’ of T toenemend of afnemend daalt: T’ negatief en wordt steeds minder negatief (schets of redenering), dus afnemend dalend.
- 2022 tijdvak 1: vraag 8 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Onderzoek met behulp van de afgeleide’ of de stijging toe- of afnemend is: P^(−0,916) wordt kleiner als P groter wordt (of schets van L’), dus afnemende stijging. vraag 20 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Beredeneer aan de hand van de afgeleide’: P’ positief, dus stijgend, en 0,97^(12t) daalt, dus P’ daalt: P neemt steeds minder sterk toe.
- 2022 tijdvak 2: vraag 9 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘toon aan, zonder een schets te maken’ dat dS/dL > 0 voor 12 < L < 20: nulpunt bij L = 32,5 of waarden in de randen plus lineariteit. Alleen gehele waarden 13 t/m 19 controleren: max. 3p. vraag 21 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘toon met behulp van deze afgeleide aan’ dat de afname na 1990 steeds sneller gaat: S’ negatief en steeds negatiever (schets of tekenredenering).
- 2022 tijdvak 3: vraag 15 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘beredeneer aan de hand van de formule van deze afgeleide, dus zonder een schets’: teller en noemer positief, dus afgeleide altijd positief, dus AH stijgend.
- 2021 tijdvak 2: vraag 7 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Beredeneer aan de hand van een formule van de afgeleide, zonder getallen in te vullen of een schets/tekening te maken’: het grondtal daalt, L’ is negatief en wordt minder negatief, dus afnemend dalend.
- 2021 tijdvak 3: vraag 5 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Toon met behulp van de afgeleide aan’: teller 2L − 2V negatief (L < V), noemer positief, dus dH/dB < 0: H neemt af. vraag 17 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Toon met behulp van de afgeleide aan’: noemer > 1 voor R > 0, dus helling < 1 (of schets van dC/dR onder de lijn op hoogte 1).
- 2019 tijdvak 1: vraag 5 (6p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘onderzoek daarmee of P afnemend stijgend is’: afgeleide positief (stijgend) en dalend (noemer groeit, teller constant), dus afnemend stijgend; ook met een schets.
- 2018 tijdvak 1: vraag 10 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘beredeneer hoe je aan deze formule kunt zien dat de grafiek toenemend stijgend is’: e-macht positief (stijgend) en D’ neemt toe.
- 2018 tijdvak 2: vraag 12 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘beredeneer aan de hand van deze formule, dus zonder getallen in te vullen of een schets te maken’: afgeleide positief en neemt af (n in de noemer), dus afnemend stijgend. vraag 17 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘beredeneer aan de hand van de formule van deze afgeleide’: teller en noemer positief, dus c stijgend; c neemt af als b kleiner wordt.
Ondersteunende onderwerpen
- Differentiëren van standaardfuncties
- Toenemend en afnemend stijgen en dalen
- Kwalitatief redeneren met formules
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)