Prioriteit: 🟠 Midden

In 5 van de 8 examenjaren, als uitleg bij prijsconcurrentie, overexploitatie of milieu: “Leg uit dat … in een gevangenendilemma kunnen belanden.”

Wat moet je kunnen?

  • Aantonen dat beide spelers een dominante strategie hebben.
  • Laten zien dat het Nash-evenwicht voor beiden slechter is dan samenwerken.
  • Uitleggen hoe het dilemma doorbroken kan worden.

De kern

Drie kenmerken (alle drie noemen in je antwoord):

  1. Elke speler heeft een dominante strategie (bijvoorbeeld prijs verlagen).
  2. Samen leidt dat tot een Nash-evenwicht (zie Nash-evenwicht).
  3. Dat evenwicht is suboptimaal: als beiden samenwerken, zijn ze allebei beter af.
ContextDominante strategieSuboptimale uitkomst
prijsconcurrentieprijs verlagenprijzenoorlog, lage winst
overbevissing, houtkapveel vangen of kappenuitputting van de bron
milieuniet investeren in schone productievervuiling

Oplossingen: een bindende afspraak met sancties, Zelfbinding en geloofwaardige dreigingen (bijvoorbeeld een laagsteprijsgarantie), herhaling van het spel (zie Herhaalde spelen en reputatie).

Zo wordt het gevraagd

  • “Leg uit dat Guarda en Orso Bianco in een gevangenendilemma kunnen belanden als consumenten de ijsjes als perfecte substituten zien” (2025-1 vraag 15).
  • “Leg uit dat door deze manier van zelfbinding het risico op een prijzenoorlog wordt beperkt” (2025-1 vraag 16).
  • “Leg de conclusie van de econoom uit”: dominante strategie per houthakker leidt tot overexploitatie (2026-1 vraag 17).

Zo formuleer je het antwoord. Laat met de context of met getallen uit de matrix twee dingen zien: (1) elke speler heeft een dominante strategie (bijvoorbeeld de prijs verlagen), (2) als beide die kiezen, komen ze samen slechter uit dan bij samenwerking. Bij “met getallen” noem je de uitbetalingen die je vergelijkt.

Zo scoor je de punten. 2p, 1p per element: 1p voor de dominante strategie van beide spelers en 1p voor de uitleg dat de uitkomst voor beide slechter is (2025-1 vraag 15, 2026-1 vraag 17).

Uitgewerkt voorbeeld

Prijzenoorlog (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 15)

Winst (A, B): beide hoog (10, 10); A laag, B hoog (12, 4); A hoog, B laag (4, 12); beide laag (6, 6).

  1. Voor A: als B hoog kiest, is laag beter (12 > 10); als B laag kiest, ook (6 > 4). Laag is dominant; voor B net zo.
  2. Nash-evenwicht: (laag, laag) met (6, 6).
  3. Samen hoog zou (10, 10) geven: beiden beter af. Dit is een gevangenendilemma.

Valkuilen

  • Alleen zeggen “ze werken niet samen” zonder de drie kenmerken.
  • Vergeten te laten zien dat de strategie dominant is (voor beide keuzes van de ander).
  • Een spel met meerdere Nash-evenwichten een gevangenendilemma noemen.

Test jezelf

Examenvragen om te oefenen


Ondersteunende onderwerpen

Onderwerpen die dit ondersteunt