Prioriteit: 🟠 Midden
Direct gevraagd in 3 van de 8 onderzochte examenjaren (37,5%), maar als achtergrond relevant in vrijwel elk tijdvak, vooral bij hoofdgedachte-, standpunt- en toonvragen.
Wat moet je kunnen?
- De tekstsoort en het tekstdoel herkennen.
- Die kennis gebruiken bij andere vragen (standpunt bij een brief, oordeel bij een recensie, ironie bij satire).
- Een tekst typeren als ernaar gevraagd wordt (Which of the following characterises this text best?).
De kern
| Tekstdoel | Tekstsoorten | Waar je op let |
|---|---|---|
| informeren | nieuwsbericht, informatief artikel | feiten, bronnen, neutrale toon |
| overtuigen | opiniestuk, ingezonden brief, advertentie | standpunt, argumenten, oproep |
| uiten | persoonlijke brief, column, blog | ervaring, gevoel, toon |
| vermaken | satire, humoristische column, verhaal | overdrijving, ironie |
- Ingezonden brief (Sir, / To the Editor): reageert op een eerder artikel; vraag bijna altijd naar het standpunt.
- Recensie: vraag vaak naar het oordeel van de recensent.
- Satire (bijvoorbeeld een nepnieuwsbericht): de letterlijke inhoud is niet serieus bedoeld.
Zo wordt het gevraagd
- “Which of the following characterises this text best?” bij een voorwoord (2025-1 vraag 35).
- “Which of the following descriptions refers to the Fondation Ipsen, judging from the text?” bij een vacaturetekst (2021-1 vraag 41).
- Indirect: een satirisch nieuwsbericht goed typeren (2024-1 vraag 1).
Uitgewerkt voorbeeld
Satire herkennen (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 1)
Eigen voorbeeld: Scientists confirm that people who reply “per my last email” are 80 per cent more likely to be having a lovely day.
- Overdreven, onmogelijk precieze bewering over een alledaagse ergernis.
- De bron is een humoristische site.
- Tekstdoel: vermaken door ironie. Een optie als It reports on new research is dus fout; It pokes fun at office communication past.
Valkuilen
- Een satirisch stuk letterlijk nemen.
- Bij een ingezonden brief de mening van het artikel waarop gereageerd wordt aanzien voor die van de briefschrijver.
- Denken dat een informatieve tekst geen standpunt kan bevatten.
Test jezelf
Een tekst begint met Sir, Your article on school uniforms (June 3) ignores .... Wat is de tekstsoort en wat is het doel?
Een ingezonden brief; doel: overtuigen (reageren op en kritiek leveren op een artikel).
Waarom helpt het herkennen van de tekstsoort bij de andere vragen?
Het vertelt je wat je kunt verwachten: een standpunt, een oordeel, feiten of ironie.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2025 tijdvak 1, vraag 35: een voorwoord typeren (1p)
- 2021 tijdvak 1, vraag 41: vacaturetekst (1p)
- 2024 tijdvak 1, vraag 1: satirisch nieuwsbericht (1p)
Alle vindplaatsen
Wordt zelden rechtstreeks bevraagd (3 directe hits in 18 onderzochte tijdvakken), maar is in vrijwel elk tijdvak relevante achtergrond — bepalend voor de interpretatie van Hoofdgedachte-, Standpunt- en Auteursintentie-vragen. Aanwezig als achtergrondfactor in minstens 16 van de 18 onderzochte tijdvakken (alleen 2022-tijdvak2 heeft geen enkele vermelding); als directe vraag: 3/18 tijdvakken (~17%).
- 2025 tijdvak 2 — geen directe vraag; 6 van de 13 teksten zijn ingezonden brieven (verklaart de zware weging van Standpunt en Auteursintentie dit tijdvak), plus 3 opiniecolumns, 1 recensie, 1 satirisch stuk, 1 pro/con-overzicht.
- 2025 tijdvak 1 — 1/42 directe hit: vraag 35 (Tekst 8, preface) — “Which of the following characterises this text best?” met tekstdoel-opties. Breed scala aan tekstsoorten als achtergrond (brief x3, preface, fake letter/satire).
- 2024 tijdvak 2 / 2023 / 2022-1 / 2021-2 / 2021-3 / 2019 — geen directe vraag; genoemd als achtergrond bij Hoofdgedachte-/Auteursintentie-vragen (recensies, brieven, romanfragmenten).
- 2024 tijdvak 1 — geen directe vraag; brede genre-mix (2 recensies, 4 brieven, 3 betogende artikelen, 1 gedichtenartikel, 1 romanfragment) als achtergrond bij 4 vragen.
- 2022 tijdvak 3 — 1/41 directe hit (secundair, samen met Hoofdgedachte): vraag 41 (personeelsadvertentie).
- 2021 tijdvak 1 — 1/42 directe hit: vraag 41 (vacaturetekst, ongebruikelijke tekstsoort); tijdvak met ongewoon veel ingezonden brieven (3 stuks).
- 2018 tijdvak 1/2 — 0 directe hits; breed genrepallet als achtergrond (ingezonden brief, nieuwsbericht, opiniestuk, column, romanfragment).
- 2026 tijdvak 1/2 — geen directe vraag; brieven en pro/con-teksten als achtergrond (zie Standpunt en argumentatie herkennen).
- Patroon: directe vragen naar tekstsoort/tekstdoel zijn zeldzaam en komen typisch voor bij een ongebruikelijke tekstsoort binnen het examen (vacaturetekst, preface, personeelsadvertentie) — niet bij de veelvoorkomende soorten (brief, recensie, artikel), die impliciet blijven en alleen via Hoofdgedachte/Standpunt/Auteursintentie bevraagd worden.
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)