Prioriteit: π΄ Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, als rekenvraag van 3β5p: berekenen, of met een gegeven de ingaande of nuttige energie bepalen.
Wat moet je kunnen?
- Het rendement berekenen uit nuttige en ingaande energie of vermogen.
- Met een gegeven rendement of berekenen.
- Bepalen wat nuttig is in een context (licht, beweging, hoogte, elektrische energie).
De kern
| Context | Nuttig | Ingaand |
|---|---|---|
| lamp, LED | lichtvermogen | elektrisch vermogen |
| elektromotor | arbeid, of | elektrische energie |
| generator (dalend gewicht) | elektrische energie | zwaarte-energie |
| mens, motor | bewegingsenergie | chemische energie |
- Gebruik overal dezelfde eenheid (J met J, W met W).
- Bij twee stappen achter elkaar: .
- Energie die niet nuttig is, gaat (meestal als warmte) naar de omgeving: zie Wet van behoud van energie.
Zo wordt het gevraagd
- Rendement van de omzetting van zwaarte-energie naar elektrische energie uit massa, hoogte en lampvermogen (2025-1 vraag 12, 4p).
- om te berekenen uit 0,80 kW nuttig en 95% rendement (2023-1 vraag 7).
- Rendement van een LED uit lichtvermogen (fotonaantal Γ fotonenergie) en elektrisch vermogen (2022-3 vraag 2, 4p).
- Rendement van 20% van chemische naar bewegingsenergie bij lopen, (2018-2 vraag 17).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf (of met vermogens) en zeg wat nuttig en wat ingaand is in deze context. Bereken beide energieΓ«n of vermogens apart (bijvoorbeeld zwaarte-energie per seconde en het elektrisch vermogen van de lampjes) en deel pas aan het eind. Moet je een energie terugrekenen, gebruik dan .
Zo scoor je de punten. 1p per gebruikte formule en 1p voor completeren: bij 2023-1 vraag 7 1p voor met de juiste nuttige energie, 1p voor en en 1p voor completeren. Bij 2022-3 vraag 2 (4p) komen daar punten bij voor en voor het inzicht welk vermogen nuttig is.
Uitgewerkt voorbeeld
Lamp op een dalend gewicht (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 12)
Een gewicht van 20 kg zakt in 60 s over 2,0 m en laat een lampje van 0,50 W branden.
- J
- J
- 7,7%
Ingaand vermogen (examenstijl, vergelijk 2023-1 vraag 7)
Een apparaat levert 0,80 kW nuttig vermogen bij een rendement van 95%. 0,84 kW
Valkuilen
- Nuttig en ingaand omdraaien, waardoor je een rendement boven 100% krijgt.
- Energie en vermogen door elkaar gebruiken.
- Een percentage als 95 invullen in plaats van 0,95.
- De verkeerde energievorm als nuttig kiezen.
Test jezelf
Een motor met rendement 80% moet 12 J nuttige arbeid leveren. Hoeveel elektrische energie is nodig?
J.
Een mens zet chemische energie met 20% rendement om in beweging. Voor 250 J bewegingsenergie, hoeveel chemische energie is nodig?
J.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren β 75%.
Examen Vraag Antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 12 Β· 4 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 3 Β· 4 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 7 Β· 3 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 2 Β· 4 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 3 Β· 4 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 1 Β· 5 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 17 Β· 5 punten antwoord Toelichting per vindplaats