Prioriteit: π΄ Hoog
In 6 van de 8 examenjaren, als energiebalans voor een hoogte of snelheid, als energieverlies (stuiteren, wrijving) of als afleiding (ontsnappingssnelheid).
Wat moet je kunnen?
- Een energiebalans opstellen tussen twee punten en een hoogte of snelheid berekenen.
- Energieverlies bepalen (door wrijving, bij een stuit) uit gegevens of een (E,t)-diagram.
- Uit een (E,t)-diagram afleiden of er wrijving is.
- Energiebehoud gebruiken in een afleiding.
De kern
| Vorm | Formule |
|---|---|
| kinetisch | (Kinetische energie) |
| zwaarte | (Zwaarte-energie) |
| veer | (Veerenergie) |
| warmte door wrijving | (Arbeid) |
| gravitatie | (Gravitatie-energie) |
- Zonder wrijving: , dus (massa valt weg).
- In een (E,t)-diagram is constant als er geen wrijving is; daalt de lijn, dan is er energie omgezet in warmte.
- Een deel nuttig, de rest warmte: zie Rendement.
Zo wordt het gevraagd
- Valhoogte via voor de voorgeschreven impactsnelheid (2023-2 vraag 1, 3p).
- Eindsnelheid van een kajak zonder wrijving uit het hoogteverschil (2021-3 vraag 1).
- Uitleggen dat punt B altijd lager is dan startpunt A, ook zonder wrijving (2021-3 vraag 6).
- Energieverlies bij een stuiterbeweging (2025-2 vraag 5, 3p).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de energieomzetting eerst in woorden (βzwaarte-energie wordt kinetische energieβ) en daarna als vergelijking (, eventueel energieverlies of wrijvingsarbeid). Los de gevraagde grootheid op; de massa valt vaak weg. Bij een energieverlies: bereken de energie vΓ³Γ³r en na en neem het verschil.
Zo scoor je de punten. Bij 2023-2 vraag 1 (3p) 1p voor het inzicht in behoud van energie, 1p voor en en 1p voor completeren. Bij 2025-2 vraag 5 1p voor de afgelezen hoogte binnen de marge, 1p voor en 1p voor completeren.
Uitgewerkt voorbeeld
Kajak zonder wrijving (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 1)
Een kajak start in rust en daalt 12 m. Bereken de eindsnelheid zonder wrijving.
- 15 m/s
Een bal verliest bij elke stuit 20% van zijn energie. Hij valt van 1,0 m.
- Na 1 stuit: m
- Na 3 stuiten: 0,51 m
In het hoogste punt is alle energie zwaarte-energie, dus de hoogte is evenredig met de energie.
Valkuilen
- Een energievorm vergeten (vooral warmte of veerenergie).
- Hoogtes niet vanaf hetzelfde nulniveau meten.
- In een schuine worp aannemen dat in het hoogste punt nul is (de horizontale snelheid blijft).
- km/h niet omrekenen naar m/s.
Test jezelf
Waarom haalt een voorwerp dat schuin wordt gelanceerd nooit de starthoogte van een baan waar het in rust begon, ook zonder wrijving?
In het hoogste punt heeft het nog horizontale snelheid, dus nog kinetische energie; er is minder over voor zwaarte-energie.
Een wagentje rijdt met 10 m/s een helling op (geen wrijving). Hoe hoog komt het?
m.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 6 van de 8 examenjaren β 75%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 1 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 2 vraag 5 Β· 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 2 vraag 6 Β· 4 punten antwoord β 2025 tijdvak 2 vraag 8 Β· 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 9 Β· 4 punten antwoord β 2023 tijdvak 2 vraag 1 Β· 3 punten antwoord β 2023 tijdvak 2 vraag 24 Β· 3 punten antwoord β 2022 tijdvak 2 vraag 7 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 2 vraag 1 Β· 3 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 1 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 6 Β· 2 punten antwoord β 2021 tijdvak 3 vraag 7 Β· 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 1 vraag 6 Β· 5 punten antwoord uitwerkbijlage Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
- Kinetische energie
- Zwaarte-energie
- Veerenergie
- Chemische energie
- Arbeid
- Wrijvingskracht
- Gravitatie-energie