Prioriteit: đź”´ Hoog
In 3 van de 3 onderzochte examenjaren, en de basis van bijna elk tijdvak: vaak 5–9 vragen, samen tot ruim 20 punten (2026-1). Standpunt en argument worden in het correctievoorschrift apart gescoord.
Wat moet je kunnen?
- Het standpunt van een tekst of bron vinden, ook als het impliciet is.
- De hoofdargumenten (en tegenargumenten) weergeven, vaak in een tabel of invulzin.
- Uit een lijst de argumenten kiezen die wel in de tekst staan.
- Feitelijke en waarderende argumenten onderscheiden.
De kern
| Begrip | Betekenis | Signaalwoorden |
|---|---|---|
| standpunt | bewering waarover discussie mogelijk is | ik vind, moet, beter, kortom |
| argument | onderbouwt het standpunt | want, omdat, immers, daarom |
| tegenargument | gaat in tegen het standpunt | weliswaar, men zou kunnen zeggen, critici |
| weerlegging | ontkracht het tegenargument | maar, toch, echter |
| impliciet standpunt | niet gezegd, wel af te leiden | uit toon en argumenten |
| Soort argument | Kenmerk | Voorbeeld |
|---|---|---|
| feitelijk | controleerbaar (waar of niet waar) | “Jongeren slapen gemiddeld 7 uur.” |
| waarderend | oordeel (goed/slecht, wenselijk) | “Te weinig slaap is onverantwoord.” |
Aanpak bij een tabelvraag: standpunt in Ă©Ă©n zin; per argument Ă©Ă©n kernzin in eigen woorden; niet twee keer hetzelfde argument; houd je aan het woordmaximum.
Zo wordt het gevraagd
- “Geef het standpunt over de roman … en het belangrijkste argument hiervoor” (2024-1 vraag 30): standpunt en argument apart gescoord.
- Standpunt + hoofdargument per bron in een tabel, inclusief een af te leiden standpunt (2026-1 vraag 8, 3p).
- “Hieronder staan vijf mogelijke argumenten … Noteer de nummers van de twee argumenten die in tekst 2 dit pleidooi ondersteunen” (2026-2 vraag 6).
- Standpunt + tegenargument + ontkrachting (2026-1 vraag 28, 3p).
- Standpunt + drie hoofdargumenten in een tabel, max. 55 woorden (2025-2 vraag 30).
Uitgewerkt voorbeeld
Standpunt en argumenten in een tabel (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 30)
Bron (samengevat): “Stemrecht vanaf zestien is verstandig. Jongeren betalen al belasting over hun bijbaan. Wie vroeg gaat stemmen, blijft dat vaker doen. Weliswaar zijn zestienjarigen minder ervaren, maar ervaring is ook geen eis voor oudere kiezers.”
standpunt Zestienjarigen moeten mogen stemmen. argument 1 Ze betalen al belasting. (feitelijk) argument 2 Vroeg stemmen leidt tot blijvende opkomst. (feitelijk) tegenargument + weerlegging Ze zijn minder ervaren, maar ervaring wordt van niemand geëist. Controle: het tegenargument hoort niet in de argumentenkolom. ✓
Twee uit vijf kiezen (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 6)
- Zoek bij elk van de vijf opties de plek in de tekst waar het zou moeten staan.
- Streep opties weg die niet in de tekst staan, of die de tekst tegenspreekt.
- Streep opties weg die wel in de tekst staan maar een ander standpunt ondersteunen.
- De twee die overblijven, onderbouwen het pleidooi.
Valkuilen
- Een tegenargument als argument opschrijven.
- Een voorbeeld als apart argument tellen.
- Het standpunt van een geciteerde persoon als standpunt van de tekst geven.
- Letterlijk overschrijven terwijl eigen woorden gevraagd worden, of het woordmaximum overschrijden.
Test jezelf
"Kernenergie is de schoonste energiebron die we hebben." Feitelijk of waarderend?
Waarderend: “schoonste” is een oordeel (je kunt wel metingen aanvoeren, maar de uitspraak zelf waardeert).
"Sommigen zullen zeggen dat een suikertaks mensen armer maakt. Maar …" Wat is de functie van de eerste zin?
Een tegenargument dat daarna wordt weerlegd.
Wat is een impliciet standpunt?
Een standpunt dat niet letterlijk wordt gegeven, maar af te leiden is uit de argumenten en de toon.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2026 tijdvak 1, vraag 8 en 28: standpunt en hoofdargument per bron, tegenargument en ontkrachting (3p + 3p)
- 2025 tijdvak 2, vraag 30: standpunt en drie hoofdargumenten in een tabel (2p)
- 2026 tijdvak 2, vraag 6 en 17: twee argumenten uit vijf kiezen (2p + 2p)
- 2024 tijdvak 1, vraag 30 en 31: standpunt en argument, impliciet positief oordeel
- 2024 tijdvak 2, vraag 33: twee standpunten en hoofdargumenten in een invulzin (2p)
Alle vindplaatsen
- 2024 tijdvak I: 9 vragen (3, 4, 11, 13, 16, 29, 30, 31, 32) — op één na hoogste frequentie van dat tijdvak.
- 2024 tijdvak II: vraag 23, 29, 30, 33.
- 2025 tijdvak I: vraag 1, 2, 29, 31.
- 2025 tijdvak II: vraag 9, 30, 32, 34, 36.
- 2026 tijdvak 1: 9 vragen (1, 8, 11, 13, 20, 23, 27, 28, 30), ~22 punten — kernvaardigheid van dat tijdvak.
- 2026 tijdvak 2: vraag 6, 17, 30.
- Aanwezig in 3 van de 3 onderzochte examenjaren, in elk tijdvak meerdere vragen. Meest fundamentele vaardigheid: bijna elk nieuw vraagtype (bronnenvergelijking, scenario-opgave) bouwt hierop voort.
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)