Prioriteit: 🟢 Laag
In 1 van de 3 onderzochte examenjaren (2024-1 vraag 28, 2p), en dan met genretyperingen bij een literaire tekst in plaats van het klassieke drietal.
Wat moet je kunnen?
- Een tekst(deel) typeren als uiteenzettend, beschouwend of betogend.
- Bij een literair fragment de best passende genretypering kiezen.
De kern
| Tekstsoort | Doel | Herken je aan |
|---|---|---|
| uiteenzettend | informeren, uitleggen | neutrale beschrijving, feiten |
| beschouwend | laten nadenken | meerdere kanten, enerzijds … anderzijds, geen eindoordeel |
| betogend | overtuigen | Ă©Ă©n standpunt, argumenten, aansporing |
- Een beschouwing kan tegenargumenten noemen, maar kiest geen kant; een betoog wel.
- Bij een literair fragment: kies uit genreopties (bijv. literaire bespiegeling, filosofisch eerbetoon, reportage, onderzoeksverslag) wat past bij toon en opzet.
- Zie ook Schrijfdoel van een tekst vaststellen.
flowchart TD A[Wat wil de schrijver bereiken?] --> B{Kiest de schrijver<br>Ă©Ă©n standpunt?} B -- ja, en wil overtuigen --> C[Betogend] B -- nee --> D{Worden meerdere kanten<br>afgewogen?} D -- ja, zonder eindoordeel --> E[Beschouwend] D -- nee, alleen informatie --> F[Uiteenzettend]
Valkuilen
- Een beschouwing met tegenargumenten aanzien voor een betoog.
- Het doel van Ă©Ă©n alinea verwarren met het doel van de hele tekst.
Test jezelf
Een tekst zet voor- en nadelen van kernenergie naast elkaar en eindigt met "Het is aan de lezer om te kiezen." Welke tekstsoort?
Beschouwend: meerdere kanten, geen eigen standpunt.
Een column eindigt met "Laten we daarom vandaag nog stoppen met …". Welke tekstsoort?
Betogend: er wordt een standpunt verdedigd en tot actie aangespoord.
Alle vindplaatsen
- 2024 tijdvak I: vraag 28 (2p, MC) — bij een literaire tekst (Tekst 2 “Toverberg”), met genre-achtige antwoordopties (“filosofisch eerbetoon”, “literaire bespiegeling”, “onderzoeksverslag”, “reportage”) in plaats van het klassieke uiteenzettend/beschouwend/betogend-onderscheid.
- 2024 tijdvak II, 2025 (beide tijdvakken), 2026 (beide tijdvakken): geen directe vraag die een tekst(deel) expliciet als uiteenzettend, beschouwend of betogend classificeert.
- Aanwezig in 1 van de 3 onderzochte examenjaren (2024). Bij een literaire tekst wordt tekstsoort eerder met genrelabels bevraagd dan met het klassieke drieledige schema.
Ondersteunende onderwerpen
- (geen)