Prioriteit: 🔴 Hoog
In 3 van de 3 examenjaren, sterk wisselend per tijdvak (2–12p). Veel citeeropdrachten met een woordlimiet per citaat, en metaforen uitleggen.
Wat moet je kunnen?
- Een metafoor of vergelijking uitleggen: beeld, bedoelde werkelijkheid en gedeeld kenmerk.
- Citeren binnen de woordlimiet: exact, aaneengesloten, verschillende woorden.
- Toon herkennen (ironisch, spottend, humoristisch, karikaturaal), ook waar die juist ontbreekt.
- Framing en retorische openingstechnieken benoemen.
De kern
| Begrip | Betekenis | Voorbeeld |
|---|---|---|
| metafoor | iets benoemen met een beeld | ”de school is een snelkookpan” |
| vergelijking | beeld met als/zoals | ”werken als een robot” |
| framing | onderwerp in een bepaald (positief/negatief) kader zetten | ”belastingverlichting” tegenover “belastingcadeau” |
| ironie | het tegenovergestelde zeggen van wat je bedoelt | ”Wat een geweldig idee.” |
| karikatuur | kenmerken sterk overdreven | ”de eeuwig klagende boomer” |
Metafoor uitleggen: beeld → wat het betekent → het gedeelde kenmerk. “Snelkookpan” = school; gedeeld kenmerk: hoge druk, alles moet snel.
Citeerregels (streng, zie aanvulling 2026-2 vraag 23): citaten langer dan de limiet of niet aaneengesloten zijn fout. Bij verkort citeren (met …) telt het aantal woorden in de tekst.
Aandacht trekken (openingen): schokkend gegeven, persoonlijke ervaring, anekdote, prikkelende vraag, citaat.
Zo wordt het gevraagd
- “De titel van tekst 1 … is een metafoor. Leg beide delen van deze metafoor uit.” (2025-2 vraag 16).
- “Citeer per onderdeel een zinsgedeelte uit alinea 7 van maximaal 10 woorden dat de beeldspraak uitlegt” (2026-2 vraag 23, 3p).
- “Citeer drie verschillende woordgroepen uit alinea 1 waaruit het karikaturale karakter blijkt” (2024-2 vraag 31).
- Spiegelvraag: “In welke drie citaten is geen sprake van een spottende houding?” (2025-2 vraag 23).
- “Welke manier is in alinea 1 en 2 vooral gebruikt om de aandacht te trekken?” (2025-1 vraag 27).
Zo formuleer je het antwoord. Leg bij een metafoor beide delen uit: waar het beeld voor staat en wat het zegt over het onderwerp. Citeer letterlijk en binnen de woordlimiet per citaat, en kies bij “drie verschillende woordgroepen” echt drie aparte plaatsen.
Zo scoor je de punten. Citeervragen scoren met een staffel: bij 2026-2 vraag 23 3p voor vier juiste citaten, 2p voor drie en 1p voor twee; bij 2024-2 vraag 31 2p voor drie en 1p voor twee, met beoordeling van de spelling. Bij 2025-2 vraag 16 1p per deel van de metafoor, maximaal 25 woorden.
Uitgewerkt voorbeeld
Metafoor uitleggen (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 24)
Citaat: “Wie kunst wil begrijpen, verdwaalt al snel in het doolhof van de goede smaak.”
- Beeld: een doolhof, waar je de weg kwijtraakt en geen duidelijke uitgang is.
- Werkelijkheid: de regels en opvattingen over wat “goede smaak” is.
- Gedeeld kenmerk: ingewikkeld en onoverzichtelijk; je weet niet goed welke kant je op moet. Antwoord: “De opvattingen over goede smaak zijn zo ingewikkeld en tegenstrijdig dat je er gemakkelijk in de war van raakt.”
Citeren met een limiet (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 7)
Opdracht: citeer drie afzonderlijke, verschillende woorden die elk laten zien dat straattaal snel verandert.
- Zoek woorden met die betekenis: vluchtig, kortstondig, vergankelijk.
- Geen varianten van hetzelfde woord, geen woordgroepen als losse woorden gevraagd zijn.
- Neem ze exact over zoals ze in de tekst staan.
Valkuilen
- Alleen het beeld beschrijven, niet wat ermee bedoeld wordt.
- Citaten die te lang zijn of uit twee zinnen aan elkaar geplakt.
- Parafraseren waar citeren gevraagd wordt (of andersom).
- Ironie letterlijk nemen.
Test jezelf
"Het klaslokaal is een aquarium: iedereen kijkt naar binnen, niemand kan eruit." Leg de metafoor uit.
Klaslokaal = aquarium. Gedeeld kenmerk: leerlingen zijn altijd zichtbaar/bekeken en kunnen niet weg.
Een citaat van 11 woorden bij een limiet van 10. Hoe wordt dat beoordeeld?
Fout: te lange citaten worden niet goedgerekend.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 3 van de 3 examenjaren — 100%. Het gewicht wisselt sterk per tijdvak (2 tot 12 punten) en hangt af van hoe beeldend de teksten zijn.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 21 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 24 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 4 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 7 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 20 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 22 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 23 · 3 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 14 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 27 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 14 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 22 · 1 punt antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 23 · 2 punten antwoord bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 5 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 6 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 9 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 31 · 2 punten antwoord bijlage Toelichting per vindplaats
- 2024 tijdvak 1: vraag 5 (voedselmetafoor), 6 (citeeropdracht, 3p), 9 (effect van woordkeuze, MC), 6 punten.
- 2024 tijdvak 2: vraag 31 (karikaturale toon, 2p).
- 2025 tijdvak 1: vraag 14 (vuurmetafoor), 27 (openingstechniek, MC), 3 punten.
- 2025 tijdvak 2: vraag 7, 14, 16 (titelmetafoor), 22, 23 (spiegelvraag: waar is géén spot), 24 (“doolhof van de goede smaak”).
- 2026 tijdvak 1: vraag 5 (citeren, max. 7 woorden), 21 (metafoor “mausoleum van kille regels”), 24, 5 punten.
- 2026 tijdvak 2: vraag 4, 7, 13 (humor), 20, 22, 23 (citeren met max. 10 woorden per citaat), 12 punten.