Prioriteit: 🔴 Hoog
In 7 van de 8 examenjaren, als “geef de evenwichtsvoorwaarde” (1–2p) of als redenering met de evenwichtsvoorwaarde en temperatuur (2–3p).
Wat moet je kunnen?
- De evenwichtsvoorwaarde opstellen voor een gegeven evenwicht, ook met vaste stoffen, gassen of afkortingen.
- Met de concentratiebreuk en voorspellen welke kant een reactie op gaat.
- Uitleggen wat een verandering van temperatuur met doet.
- Redeneren met gekoppelde evenwichten (bijvoorbeeld verdeling over fasen, of bij een andere temperatuur).
De kern
Voor :
- Producten boven, beginstoffen onder, coëfficiënten als exponent.
- Vaste stoffen en water als oplosmiddel komen niet in de breuk.
- Bij gassen mag je ook met partiële drukken werken (in 2024-1 werden beide notaties goedgekeurd).
- hangt alleen af van de temperatuur, niet van de beginconcentraties en niet van een katalysator.
| Vergelijking | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| reactie loopt naar rechts tot | |
| evenwicht | |
| reactie loopt naar links |
Dynamisch evenwicht: beide reacties gaan door, maar even snel. Macroscopisch verandert er niets.
Bijzondere evenwichtsconstanten: , , (zuren en basen), (oplosbaarheidsproduct), (verdeling over twee fasen). Rekenen: zie Evenwichtsconstante berekeningen.

Zo wordt het gevraagd
- “Geef de evenwichtsvoorwaarde voor reactie X. Gebruik [afkorting] als aanduiding voor [stof]” (2022-1): 2p.
- “Geef de evenwichtsvoorwaarde voor evenwicht 1. Houd hierbij rekening met de omstandigheden die heersen in R2” (2021-1): let op fasen, vaste stof of water.
- “Leg uit of de temperatuur verhoogd of verlaagd moet worden om evenwicht 1 meer naar rechts te laten verschuiven” (2026-2).
- “Leg uit met behulp van de evenwichtsvoorwaarde of de totaal reinigende werking bij 37 °C hoger of lager is dan die bij 25 °C” (2026-1): 3p.
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de evenwichtsvoorwaarde met producten in de teller en beginstoffen in de noemer, coëfficiënten als exponent, en laat vaste stoffen en vloeibaar water weg. Bij een verschuiving: zeg welke kant endotherm is (bij temperatuurverandering) of welke concentratie verandert, en trek dan de conclusie.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-1 vraag 4 1p voor producten in de teller en beginstoffen in de noemer en 1p voor de juiste exponenten. Bij 2026-2 vraag 3 1p voor het inzicht dat de reactie naar rechts exotherm is en 1p voor de consequente conclusie; bij 2026-1 vraag 3 (3p) 1p voor de Kz-waarden, 1p voor het gevolg voor de verhouding en 1p voor de conclusie.
Uitgewerkt voorbeeld
Evenwichtsvoorwaarde opstellen (examenstijl, vergelijk 2021-1 vraag 8)
- :
- : vaste stoffen vallen weg, dus
- : water is oplosmiddel, dus
Welke kant op? Q vergelijken met K
, . Op een moment is M en M.
- : er moet meer HI komen, de reactie loopt naar rechts.
Controle: naar rechts wordt de teller groter en de noemer kleiner, zodat stijgt naar 50. ✓
Valkuilen
- Teller en noemer omdraaien.
- Coëfficiënten vergeten als exponent, of optellen in plaats van vermenigvuldigen.
- Een vaste stof of water (als oplosmiddel) in de breuk zetten.
- Denken dat verandert als je een concentratie verandert: alleen verandert.
- “Evenwicht” lezen als “50/50” of “de reactie staat stil”.
Test jezelf
Geef de evenwichtsvoorwaarde van .
Je voegt een katalysator toe aan een evenwichtsmengsel. Wat gebeurt er met K?
Niets: hangt alleen van de temperatuur af.
Wat betekent "dynamisch" in dynamisch evenwicht?
Heen- en terugreactie gaan allebei door, met gelijke snelheid. Daardoor veranderen de concentraties niet.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 7 van de 8 examenjaren — 87,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 3 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 9 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 22 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 8 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 9 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 19 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 1 vraag 11 · 3 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 4 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 23 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 27 · 3 punten antwoord — Toelichting per vindplaats