Sterke en zwakke zuren en basen

Prioriteit: 🟠 Midden

In 4 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als voorwaarde binnen een andere vraag: het juiste teken (→ of ⇌), of redeneren met protonering (2p).

Wat moet je kunnen?

• Herkennen of een zuur of base sterk of zwak is, en de juiste pijl gebruiken.
• Kiezen tussen de rekenmethode voor sterk of zwak (zie de pH-notities).
• Redeneren wat de pH doet met de lading en oplosbaarheid van een zwak zuur of zwakke base.

De kern

	Sterk	Zwak
reactie met water	volledig (aflopend)	gedeeltelijk (evenwicht)
notatie	→	⇌
voorbeelden zuur	HCl, HNO₃, H₂SO₄ (eerste stap)	CH₃COOH, H₂CO₃ (CO₂ + H₂O), NH₄⁺
voorbeelden base	OH⁻ (NaOH, KOH), O²⁻	NH₃, CO₃²⁻, HCO₃⁻, CH₃COO⁻
rekenen	[H₃O⁺] = c	met $K_z$ of $K_b$

• Hoe groter $K_z$, hoe sterker het zuur. $K_z$ en $K_b$ staan in je informatieboek (Binas-tabel 49).
• De geconjugeerde base van een zwak zuur is zelf een zwakke base.

Zo wordt het gevraagd

• “Leg uit of bij lagere pH de oplosbaarheid in water van deze stof hoger of lager is” voor een zwakke base (2024-1): protonering maakt het deeltje geladen.
• Evenwichtspijl in plaats van reactiepijl gebruiken om aan te geven dat H₂CO₃ een zwak zuur is (2023-1).
• Calciumcyaanamide als sterke base, cyaanamide als zwak zuur met gegeven $K_z$ (2025-2).

Uitgewerkt voorbeeld

Zwakke base bij lage pH (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 16)

Een geneesmiddel heeft een aminogroep (zwakke base). Lost het beter op bij lage pH?

1. Bij lage pH neemt de aminogroep H⁺ op: –NH₂ → –NH₃⁺.
2. Het deeltje is nu geladen en vormt ion-dipoolbindingen met water.
3. Conclusie: de oplosbaarheid is hoger bij lage pH.

Valkuilen

• ⇌ gebruiken bij een sterk zuur, of → bij een zwak zuur.
• Denken dat een zwak zuur altijd een hoge pH geeft: bij hoge concentratie kan de pH toch laag zijn.
• Sterk/zwak verwarren met geconcentreerd/verdund.

Test jezelf

Wat is de pH van 0,10 M HCl, en van 0,10 M ethaanzuur ( $K_z=1,8\cdot 10^{-5}$)?

HCl: pH = 1,00. Ethaanzuur: $[{\text{H}}_3{\text{O}}^{+}]=1,3\cdot 10^{-3}$, pH = 2,88.

Geef de vergelijking van ammoniak met water.

${\text{NH}}_3+{\text{H}}_2\text{O}\rightleftharpoons {\text{NH}}_4^{+}+{\text{OH}}^{-}$ (evenwicht, want NH₃ is een zwakke base).

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2024 tijdvak 1, vraag 16: oplosbaarheid van een zwakke base bij lagere pH (2p)
• 2025 tijdvak 2, vraag 1, 3 en 4: sterke base, zwak zuur en amfolyt in één context
• 2023 tijdvak 1, vraag 11: H₂CO₃ als zwak zuur, redeneren met $K_z$ (3p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 4 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 50%.

• 2025 tijdvak 2: vraag 1, 3, 4
• 2024 tijdvak 1: vraag 16
• 2023 tijdvak 2: vraag 18
• 2023 tijdvak 1: vraag 11
• 2021 tijdvak 2: vraag 18

---

Ondersteunende onderwerpen

• Zuren en basen herkennen
• Chemisch evenwicht

Onderwerpen die dit ondersteunt

• pH-berekeningen sterke zuren en basen
• pH-berekeningen zwakke zuren en basen
• Buffersystemen