Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren, meestal als voorwaarde binnen een andere vraag: het juiste teken (→ of ⇌), of redeneren met protonering (2p).
Wat moet je kunnen?
- Herkennen of een zuur of base sterk of zwak is, en de juiste pijl gebruiken.
- Kiezen tussen de rekenmethode voor sterk of zwak (zie de pH-notities).
- Redeneren wat de pH doet met de lading en oplosbaarheid van een zwak zuur of zwakke base.
De kern
| Sterk | Zwak | |
|---|---|---|
| reactie met water | volledig (aflopend) | gedeeltelijk (evenwicht) |
| notatie | → | ⇌ |
| voorbeelden zuur | HCl, HNO₃, H₂SO₄ (eerste stap) | CH₃COOH, H₂CO₃ (CO₂ + H₂O), NH₄⁺ |
| voorbeelden base | OH⁻ (NaOH, KOH), O²⁻ | NH₃, CO₃²⁻, HCO₃⁻, CH₃COO⁻ |
| rekenen | [H₃O⁺] = c | met of |
- Hoe groter , hoe sterker het zuur. en staan in je Binas (tabel 49).
- De geconjugeerde base van een zwak zuur is zelf een zwakke base.
Zo wordt het gevraagd
- “Leg uit of bij lagere pH de oplosbaarheid in water van deze stof hoger of lager is” voor een zwakke base (2024-1): protonering maakt het deeltje geladen.
- Evenwichtspijl in plaats van reactiepijl gebruiken om aan te geven dat H₂CO₃ een zwak zuur is (2023-1).
- Calciumcyaanamide als sterke base, cyaanamide als zwak zuur met gegeven (2025-2).
Zo formuleer je het antwoord. Zeg of het zuur of de base sterk (reageert volledig, reactiepijl) of zwak (evenwicht, evenwichtspijl, of ) is en gebruik dat in de vergelijking of de redenering. Bij oplosbaarheid en pH: bij lagere pH neemt een base H⁺ op en wordt geladen, dus beter oplosbaar in water.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 16 1p voor het opnemen van H⁺ bij lagere pH en 1p voor het gevolg voor de bindingen met water en de conclusie. Bij 2025-2 vraag 1 1p per juiste kant van de vergelijking (CO₂ + H₂O en CaCO₃, CaCN₂ en CH₂N₂).
Uitgewerkt voorbeeld
Zwakke base bij lage pH (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 16)
Een geneesmiddel heeft een aminogroep (zwakke base). Lost het beter op bij lage pH?
- Bij lage pH neemt de aminogroep H⁺ op: –NH₂ → –NH₃⁺.
- Het deeltje is nu geladen en vormt ion-dipoolbindingen met water.
- Conclusie: de oplosbaarheid is hoger bij lage pH.
Valkuilen
- ⇌ gebruiken bij een sterk zuur, of → bij een zwak zuur.
- Denken dat een zwak zuur altijd een hoge pH geeft: bij hoge concentratie kan de pH toch laag zijn.
- Sterk/zwak verwarren met geconcentreerd/verdund.
Test jezelf
Wat is de pH van 0,10 M HCl, en van 0,10 M ethaanzuur ( )?
HCl: pH = 1,00. Ethaanzuur: , pH = 2,88.
Geef de vergelijking van ammoniak met water.
(evenwicht, want NH₃ is een zwakke base).
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 1 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 3 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 4 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2024 tijdvak 1 vraag 16 · 2 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 11 · 3 punten antwoord — 2023 tijdvak 2 vraag 18 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 18 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats