Prioriteit: 🟠 Midden
In 5 van de 8 examenjaren, vooral als redenering over een biosyntheseroute, remming of een experiment met enzymen (2p).
Wat moet je kunnen?
- De werking uitleggen: actieve plaats, enzym-substraatcomplex, specificiteit.
- Redeneren wat er gebeurt als een enzym in een route uitvalt of geremd wordt.
- Het effect van temperatuur, pH en substraatconcentratie verklaren.
De kern
- Specifiek: alleen een substraat met de juiste ruimtelijke vorm en groepen past in de actieve plaats. Vaak wordt maar één stereo-isomeer omgezet (zie Isomerie).
- Katalysator: lagere activeringsenergie, wordt niet verbruikt (zie Activeringsenergie en katalyse).
- Optimum: boven de optimale temperatuur of bij een verkeerde pH verandert de ruimtelijke structuur (denaturatie) en werkt het enzym niet meer.
- Verzadiging: bij hoge substraatconcentratie zijn alle actieve plaatsen bezet; de snelheid stijgt dan niet meer.
- Route: A →(E1) B →(E2) C. Valt E2 uit, dan hoopt B op en ontstaat er geen C.
Zo wordt het gevraagd
- Gevolgen van het uitvallen van één enzym in een biosyntheseroute voor tussen- en eindproduct (2024-1 vraag 23).
- Welke combinatie van enzymen leidt tot het eindproduct (2023-2 vraag 7).
- “Leg uit aan de hand van gegevens uit de tabel van welk enzym de activiteit meer wordt geremd door MCP” (2019-2).
Zo formuleer je het antwoord. Volg de route stap voor stap: welk enzym zet welke stof om, wat gebeurt er met het tussenproduct als dat enzym uitvalt (ophoping of tekort) en wat met het eindproduct. Noem bij een tabel de getallen waarop je je conclusie baseert.
Zo scoor je de punten. 1p per deel van de redenering: bij 2024-1 vraag 23 1p voor de gehaltes bij de ene deficiëntie en 1p bij de andere; bij 2023-2 vraag 7 1p per juist ingevuld paar experimenten.
Uitgewerkt voorbeeld
Enzym valt uit (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 23)
Route: tyrosine →(E1) stof B →(E2) stof C. Door een mutatie werkt E2 niet.
- E1 werkt nog: tyrosine wordt nog steeds omgezet in B.
- B wordt niet verder omgezet: [B] stijgt.
- C wordt niet meer gevormd: [C] daalt.
Valkuilen
- Zeggen dat een enzym “doodgaat” bij hoge temperatuur: het denatureert (ruimtelijke structuur verandert).
- Bij een route alleen naar het eindproduct kijken en het tussenproduct vergeten.
- Denken dat de snelheid onbeperkt stijgt met meer substraat.
Test jezelf
Waarom werkt een enzym niet meer bij 70 °C?
De ruimtelijke structuur verandert (denaturatie): het substraat past niet meer in de actieve plaats.
Waarom zet een enzym vaak maar één van twee spiegelbeeldisomeren om?
De actieve plaats is ruimtelijk gebouwd; alleen het isomeer met de passende vorm kan binden.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2019 tijdvak 2, vraag 6: welk enzym het sterkst geremd wordt, met een tabel (2p) · antwoord
- 2022 tijdvak 1, vraag 15: enzymconcentraties afstemmen, tabel invullen (2p) · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 5 van de 8 examenjaren — 62,5%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 2 vraag 21 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 7 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 15 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 20 · 2 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 21 · 1 punt antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 22 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 23 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 24 · 2 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 2 vraag 25 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2019 tijdvak 2 vraag 6 · 2 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
Ondersteunende onderwerpen
Onderwerpen die dit ondersteunt
- (geen)