Mol en molaire massa

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 onderzochte examenjaren expliciet genoemd, maar nodig in vrijwel elke rekenvraag: massa ↔ mol, vaak met een eigen scorepunt.

Wat moet je kunnen?

• De molaire massa berekenen uit een molecuulformule (ook groot, zoals C₈H₁₇NO₃S).
• Omrekenen tussen massa, mol en aantal deeltjes, ook met µmol, mg of ton.
• Een massaverhouding omrekenen naar een molverhouding (bijvoorbeeld monomeren in een copolymeer).
• De molaire massa van een peptide of polymeer-eenheid bepalen.

De kern

$n=\frac{m}{M}m=n\cdot MN=n\cdot N_{\text{A}}{N}_{\text{A}}=6,022\cdot 10^{23}{\text{mol}}^{-1}$

Symbool	Grootheid	Eenheid
$n$	chemische hoeveelheid	mol
$m$	massa	g (of kg)
$M$	molaire massa	g mol⁻¹
$N$	aantal deeltjes	–

• $M$ = som van de atoommassa’s (informatieboek), met de index als vermenigvuldiger.
• De molecuulmassa in u is getalsmatig gelijk aan $M$ in g mol⁻¹.
• Voorvoegsels: µ = 10⁻⁶, m = 10⁻³, k = 10³. 1 ton = 10⁶ g.
• Massaverhouding → molverhouding: deel elke massa door zijn eigen $M$, en vergelijk dan.

Zo wordt het gevraagd

• De molaire massa van felinine (C₈H₁₇NO₃S) bepalen en van µmol per kg omrekenen naar gram (2025-2 vraag 20).
• “Bereken de oplosbaarheid van [stof] in mol L⁻¹” bij een oplosbaarheid in mg L⁻¹ (2023-2 vraag 1).
• “Bereken het aantal monomeereenheden X per monomeereenheid Y” uit een massaverhouding (2022-1 vraag 12): 3p.
• Molecuulmassa’s optellen en water aftrekken voor een peptide (2024-2 vraag 4).
• Vaak is $M$ al gegeven (“de molaire massa van pyrodruivenzuur bedraagt 88,1 g mol⁻¹”, 2023-1): gebruik die waarde.

Uitgewerkt voorbeeld

Molaire massa en µmol naar mg (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 20)

Felinine: C₈H₁₇NO₃S. Een kat scheidt 5,0 µmol per kg lichaamsgewicht uit. Hoeveel mg is dat per kg?

1. $M=8(12,01)+17(1,008)+14,01+3(16,00)+32,06=207,3$ g mol⁻¹
2. $m=5,0\cdot 10^{-6}\times 207,3=1,04\cdot 10^{-3}$ g $=$ 1,0 mg

Massaverhouding naar molverhouding (examenstijl, vergelijk 2022-1 vraag 12)

Een copolymeer bestaat voor 60 massa-% uit styreen (C₈H₈, $M$ = 104,1) en 40 massa-% uit butadieen (C₄H₆, $M$ = 54,09). Hoeveel butadieen-eenheden per styreen-eenheid?

1. Neem 100 g: $n(\text{styreen})=60/104,1=0,576$ mol
2. $n(\text{butadieen})=40/54,09=0,740$ mol
3. $0,740/0,576=$ 1,3 butadieen per styreen

Controle: butadieen heeft een kleinere $M$, dus meer eenheden per gram. ✓

Valkuilen

• De index vergeten (C₈ is 8 × 12,01).
• µmol en mmol verwisselen.
• Een massaverhouding direct als molverhouding gebruiken.
• Een gegeven $M$ uit de opgave negeren en zelf (anders) uitrekenen.
• Tussendoor te veel afronden in een lange keten.

Test jezelf

Hoeveel watermoleculen zitten er in 1,0 g water?

$\frac{1,0}{18,02}\times 6,022\cdot 10^{23}=$ 3,3·10²² moleculen

Wat is de molaire massa van Ca(OH)₂?

$40,08+2\times (16,00+1,008)=$ 74,10 g mol⁻¹

Hoeveel mol is 1,0 ton CO₂ ( $M$ = 44,01)?

$\frac{1,0\cdot 10^6}{44,01}=$ 2,3·10⁴ mol

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2025 tijdvak 2, vraag 20: molaire massa felinine, µmol per kg naar gehalte (3p)
• 2022 tijdvak 1, vraag 12: monomeereenheden per eenheid uit een massaverhouding (3p)
• 2023 tijdvak 2, vraag 1: oplosbaarheid van mg L⁻¹ naar mol L⁻¹ (2p)
• 2024 tijdvak 2, vraag 4: massa van een peptideketen uit een tabel (2p)
• 2021 tijdvak 1, vraag 16: massa transferrine per liter naar mol (3p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 6 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 75%.

• 2025 tijdvak 2: vraag 20, 26
• 2025 tijdvak 1: vraag 7, 15, 18
• 2024 tijdvak 2: vraag 4, 9
• 2024 tijdvak 1: vraag 1, 5, 8, 10, 20
• 2023 tijdvak 2: vraag 1
• 2023 tijdvak 1: vraag 2, 4, 17, 18
• 2022 tijdvak 3: vraag 12, 24
• 2022 tijdvak 2: vraag 2, 10, 19
• 2022 tijdvak 1: vraag 12
• 2021 tijdvak 2: vraag 2, 3, 16, 17, 19, 26
• 2021 tijdvak 1: vraag 16
• 2019 tijdvak 1: vraag 13, 16

---

Ondersteunende onderwerpen

• Atoombouw

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Stoichiometrische berekeningen
• Concentratie en molariteit
• Berekeningen met vormingswarmten
• Hydraten en kristalwater
• Titraties