Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, 1–3 keer per tijdvak: top berekenen, minimale lengte of maximale oppervlakte, of bewijzen dat een grafiek stijgt.
Wat moet je kunnen?
- Met het teken van bepalen waar stijgt of daalt.
- Extremen berekenen () en met een tekenschema of aangeven of het max of min is.
- Bewijzen dat een grafiek in een punt of op een interval stijgt of daalt.
De kern
| stijgend | |
| dalend | |
| met wissel | maximum |
| met wissel | minimum |
| zonder wissel | geen extreem (bijv. in 0) |
- Alternatief: → max, → min.
- Toenemend stijgend: en ; afnemend stijgend: en (zie Buigpunten).
- Een extreem op een begrensd domein kan ook aan de rand liggen (zie Optimaliseren).
Zo wordt het gevraagd
- “Bewijs dat de grafiek van f in A stijgt.” (2024-1 vraag 1).
- Top van via (, 2026-2 vraag 10).
- “Deze lengte heeft een minimum. Bereken exact voor welke positieve waarde van a de lengte van lijnstuk ST minimaal is.” (2024-1 vraag 14).
- Maximale - en -coördinaat van een baan via en (2026-1 vraag 12).
Zo formuleer je het antwoord. Bereken , los op (exact als dat gevraagd wordt) en vul de oplossing in in voor de extreme waarde. Bij “stijgt” of “daalt” laat je het teken van zien in het punt of op het interval, met een zin als conclusie.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-1 vraag 14 (6p) 1p per stap: y-coördinaat, limiet, asymptoot, uitdrukking voor , afgeleide en oplossing (met de oplossing die niet voldoet). Bij 2024-1 vraag 1 1p voor met de conclusie.
Uitgewerkt voorbeeld
Toppen met een tekenschema
- Nulpunten: en
- Tekenschema : voor , tussen en , na
- Max , min .
Stijgen in een punt bewijzen (examenstijl, vergelijk 2024-1 vraag 1)
. Bewijs dat de grafiek in stijgt.
- , dus de grafiek stijgt in . ✓
Valkuilen
- Een nulpunt van zonder controle “top” noemen.
- De -coördinaat geven terwijl de maximale waarde gevraagd is.
- Bij “exact” de top met de GR bepalen.
Test jezelf
. Heeft een extreem in ?
Nee: wisselt niet van teken (is links en rechts positief).
en . Wat ligt er in ?
Een maximum.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 10 · 3 punten antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 12 · 6 punten antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 14 · 6 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 10 · 7 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 9 · 5 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 10 · 5 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 1 · 3 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 7 · 5 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 14 · 6 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord 2024 tijdvak 2 vraag 11 · 3 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 1 · 3 punten antwoord 2023 tijdvak 1 vraag 6 · 4 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 5 · 4 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 12 · 5 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 16 · 6 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 6 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 7 · 8 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 14 · 4 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 12 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 9 · 4 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 7 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 8 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 16 · 6 punten antwoord 2019 tijdvak 1 vraag 2 · 5 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 7 · 5 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 3 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 8 · 6 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 9 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 13 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 2 vraag 7 · 7 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: Vraag 10 (3p): kernonderdeel — baansnelheid minimaliseren (extreme waarde van |v(t)|). Vraag 12 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — x’(t)=0 en y’(t)=0 oplossen om de maximale x- resp. y-coördinaat (punten A en B) te vinden. Vraag 14 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x)=0 om de top T (extreme waarde) van de gebroken goniometrische functie te vinden. Komt 3× terug, telkens als kernidee onder een grotere vraag (15 scorepunten betrokken).
- 2026 tijdvak 2: Vraag 10 (7p): zichtbaar in correctievoorschrift — top van g bepaald via g’(x) = 0 (1+2ln(x) = 0). Komt 1× voor, noodzakelijke tussenstap om punt B te vinden.
- 2025 tijdvak 1: Vraag 9 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift/vraagstelling — minimum van PQ bepalen via afgeleide = 0, kernidee van stijgen/dalen naar een extreme waarde. Komt 1× voor, ondersteunend aan Optimaliseren.
- 2025 tijdvak 2: Vraag 10 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — Opp(ACD) is maximaal als 2L−4L³=0, kernidee van een extreme waarde bepalen via de afgeleide. Komt 1× voor, ondersteunend aan Optimaliseren.
- 2024 tijdvak 1: Vraag 1 (3p): kernidee stijgend gedrag via teken van de afgeleide. Vraag 7 (5p): in vraagstelling — impliciet, minimale lengte van het verticale lijnstuk tussen f en g (extreme waarde). Vraag 14 (6p): in vraagstelling — “Deze lengte heeft een minimum. Bereken exact voor welke positieve waarde van a de lengte van lijnstuk ST minimaal is.” Komt 3× voor.
- 2024 tijdvak 2: Vraag 4 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift/vraagstelling — dY/dL=0 oplossen voor het maximum. Vraag 11 (3p): in vraagstelling — “Bewijs dat de grafiek van f voor elke waarde van x>5 daalt.” Kernonderdeel, teken van de afgeleide. Komt 2× voor (8 scorepunten samen).
- 2023 tijdvak 1: Vraag 1 (3p): in vraagstelling/correctievoorschrift — “De functie f heeft een minimum”, f’(x)=0 oplossen om het minimum te vinden. Vraag 6 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — dF/dd = 0 geeft het minimum van F. Komt 2× voor, beide keren ondersteunend aan een grotere berekening.
- 2023 tijdvak 2: Vraag 5 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — “Beschrijven hoe de extreme waarden van h(x) = f(x)+3−g(x) berekend kunnen worden”, (het minimum) 1,948… en (het maximum) 13,948… via de GR. Vraag 12 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) = 0 oplossen om de x-coördinaat van top T te vinden. Vraag 16 (6p): impliciet — de minimale lengte van lijnstuk PM wordt bepaald (extreemwaardeprobleem). Komt 3× voor, telkens ondersteunend aan een grotere berekening (15 scorepunten samen betrokken).
- 2022 tijdvak 2: Vraag 4 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — “f heeft een minimum als sin(x) maximaal is” / “f heeft een maximum als sin(x) minimaal is”, extreme waarden bepalen via de afgeleide om het bereik te vinden. Vraag 6 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, “beredeneer daarmee of het laagste punt links of rechts van n = 4 ligt” op basis van het teken van de afgeleide. Komt 2× voor, beide keren om via het teken/de waarde van de afgeleide een uitspraak over een extreme waarde te doen.
- 2022 tijdvak 3: Vraag 7 (8p): zichtbaar in correctievoorschrift/vraagstelling — dR/dp=0 oplossen om het maximum van R te vinden. Vraag 14 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — f_p’(a)=0 als voorwaarde voor het hoogste punt (extreme waarde). Komt 2× voor, beide keren als kernstap naar een extreme waarde (12 scorepunten betrokken).
- 2021 tijdvak 1: Vraag 12 (5p): kernonderdeel — f_p’(x) = 0 oplossen levert de x-coördinaat van de top (extreme waarde) als functie van p. Komt 1× voor, kernstap van de opgave (5p).
- 2021 tijdvak 2: Vraag 9 (4p): kernonderdeel — teken van A’(x) (of A”(x)) gebruikt om te bewijzen dat de verticale afstand steeds toeneemt. Vraag 14 (7p): kernonderdeel — x-coördinaat van S is maximaal wanneer de afgeleide van xS(p) nul is. Komt 2× voor (11 scorepunten samen betrokken).
- 2021 tijdvak 3: Vraag 8 (5p): kernonderdeel — “Bewijs met behulp van formule 2 dat de grafiek van C inderdaad stijgend is voor elke waarde van a en b.” Teken van de afgeleide gebruiken om monotoniciteit te bewijzen. Vraag 16 (6p): in vraagstelling — horizontale raaklijn bij P (op f) en verticale raaklijn bij Q (op f_inv) zijn beide extreme-punt-voorwaarden (f’(x)=0 resp. f_inv’(x) niet gedefinieerd/oneindig). Komt 2× voor (11 scorepunten samen), eenmaal als volledig generiek bewijs, eenmaal als concrete toepassing.
- 2019 tijdvak 1: Vraag 2 (5p): in vraagstelling/correctievoorschrift — “toppen” van f zijn extremen, gevonden door f’(x)=0 op te lossen en te vergelijken met x-coördinaat van A. Komt 1× voor, kern van de vraag (samen met Bewijzen met differentiëren).
- 2019 tijdvak 2: Vraag 7 (5p): in vraagstelling/correctievoorschrift — “uit de grafiek blijkt dat er een snelheid is waarbij het aantal geboorde gaten per 24 uur maximaal is”, extreme waarde bepalen via dA/dV = 0. Komt 1× voor, kernidee van de vraag naast de rekentechniek (Quotiëntregel).
- 2018 tijdvak 1: Vraag 3 (4p): in vraagstelling — “heeft de grafiek van f_a precies één top”, top gevonden via f_a’(x)=0. Vraag 8 (6p): in vraagstelling — “De grafiek van f heeft oneindig veel toppen”, alle toppen via f’(x)=0. Vraag 9 (4p): impliciet — top P uit vraag 8 gebruikt als uitgangspunt. Vraag 13 (4p): in vraagstelling — “Bereken de minimale lengte van het lijnstuk”, minimum via afgeleide/GR. Komt 4× terug, telkens onderliggend begrip bij “top”/“minimum”-vragen (18 scorepunten betrokken).
- 2018 tijdvak 2: Vraag 7 (7p): zichtbaar in correctievoorschrift — de top T van f_a wordt gevonden via f_a’(x)=0 (−ln(ax)=0 ⟹ ax=1), het klassieke stijgen/dalen-naar-extreme-waarde-idee. Komt 1× voor, als kernstap binnen het bewijs (niet apart bepunt, wel noodzakelijk).