Prioriteit: 🔴 Hoog (basisbegrip)
In 8 van de 8 examenjaren, 2–4 keer per tijdvak, bijna altijd als stap in een grotere vraag (top, raaklijn, snelheid).
Wat moet je kunnen?
- en opstellen en interpreteren als helling of snelheid.
- Met toppen vinden en met of een tekenoverzicht bepalen of het een maximum of minimum is.
- De afgeleide gebruiken voor een raaklijn of een snelheid .
De kern
| Betekenis | Notatie |
|---|---|
| helling van de grafiek in | |
| snelheid als een plaats is | |
| richtingscoëfficiënt van de raaklijn | |
| kromming (buigpunt als van teken wisselt) |
- : stijgend; : dalend; met tekenwissel: top.
- Bij een top: → maximum, → minimum.
- Regels: Standaardafgeleiden, Somregel en verschilregel, Productregel, Quotiëntregel, Kettingregel.
Zo wordt het gevraagd
- Toppen: “Bereken exact de coördinaten van de top” met (elk tijdvak).
- Snelheid: is de snelheid (2026-1 vraag 8); is de afgeleide van (2025-1 vraag 12).
- Tweede afgeleide voor buigpunten (2025-1 vraag 1).
- In het correctievoorschrift levert de juiste afgeleide vaak een eigen scorepunt op.
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de afgeleide als aparte stap op en gebruik de juiste regel (kettingregel, productregel, quotiëntregel). Daarna: voor een top, voor een buigpunt, of invullen voor een snelheid of helling. Los exact op als de vraag dat zegt.
Zo scoor je de punten. De afgeleide levert vaak een eigen punt op: bij 2025-1 vraag 1 1p voor , 1p voor , 1p voor en 1p voor de y-coördinaat; bij 2026-1 vraag 8 1p voor de afgeleide en 1p voor het invullen. Voor elke rekenfout gaat er 1 punt af (vakspecifieke regel 1).
Uitgewerkt voorbeeld
Toppen en hun soort (examenstijl, vergelijk 2025-1 vraag 1)
- geeft of
- : → maximum in ; → minima.
Controle: de grafiek is een “W” (hoogste macht met positieve coëfficiënt): eerst min, dan max, dan min. ✓
Snelheid (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 8)
Een steen valt: (in m, in s). Hoe snel valt hij na 1,5 s?
- m/s
- Hij valt met 14,7 m/s (het minteken betekent: naar beneden).
Valkuilen
- oplossen en vergeten te controleren of het echt een top is.
- en door elkaar halen: de functiewaarde is de hoogte, de afgeleide de helling.
- Bij “exact” de nulpunten van met de GR bepalen.
Test jezelf
. Wat is de helling in ?
, dus 6.
en . Wat weet je over ?
Er ligt een minimum (helling 0, grafiek bol naar boven).
Wat betekent ?
De grafiek is in dalend.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 8 · 2 punten antwoord 2026 tijdvak 1 vraag 14 · 6 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 5 · 6 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 9 · 5 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 10 · 7 punten antwoord 2026 tijdvak 2 vraag 12 · 4 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 1 · 4 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 9 · 5 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 12 · 3 punten antwoord 2025 tijdvak 1 vraag 18 · 6 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 2 · 4 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 10 · 5 punten antwoord 2025 tijdvak 2 vraag 14 · 5 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 1 · 3 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 4 · 3 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 6 · 6 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 10 · 6 punten antwoord 2024 tijdvak 1 vraag 14 · 6 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 11 · 5 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 12 · 5 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 15 · 5 punten antwoord 2023 tijdvak 2 vraag 16 · 6 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 3 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 8 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 11 · 7 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 14 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 1 vraag 15 · 8 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 2 · 5 punten antwoord 2022 tijdvak 2 vraag 6 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 1 · 3 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 3 · 5 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 14 · 4 punten antwoord 2022 tijdvak 3 vraag 16 · 6 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 1 · 8 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 4 · 4 punten antwoord 2021 tijdvak 1 vraag 12 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 6 · 4 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 9 · 4 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 11 · 6 punten antwoord 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 7 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 2 · 6 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 7 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 8 · 5 punten antwoord 2021 tijdvak 3 vraag 16 · 6 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 3 · 6 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord 2019 tijdvak 2 vraag 7 · 5 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 1 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 3 · 4 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 4 · 3 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 8 · 6 punten antwoord 2018 tijdvak 1 vraag 13 · 4 punten antwoord Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: Vraag 8 (2p): zichtbaar in correctievoorschrift — h0’(t) is de snelheid. Vraag 14 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) van een gebroken goniometrische functie wordt opgesteld om de top te vinden. Komt 2× terug als generiek onderliggend begrip.
- 2026 tijdvak 2: Vraag 5 (6p): V’(t) gebruikt om het maximale temperatuurverschil te bepalen. Vraag 9 (5p): x’(t), y’(t) gebruikt voor de richting van de raaklijn aan de baan. Vraag 10 (7p): g’(x) gebruikt om de top van g te bepalen. Vraag 12 (4p): f’(x) gebruikt om het raakpunt te bepalen. Komt 4× terug als generiek onderliggend begrip naast de specifiekere Standaardafgeleiden/Kettingregel/Productregel-notities.
- 2025 tijdvak 1: Vraag 1 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) en f”(x) berekenen. Vraag 9 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — dPQ/da resp. f’(x)/g’(x). Vraag 12 (3p): in vraagstelling/correctievoorschrift — v is expliciet “de afgeleide van Z_blokje”. Vraag 18 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — hq’(x), f’(x) voor de raakvoorwaarde. Komt 4× terug als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere Standaardafgeleiden/Kettingregel/Productregel-notities).
- 2025 tijdvak 2: Vraag 2 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — dx/dt en dy/dt berekend als basis voor de snelheidsvector. Vraag 10 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — d(L²−L⁴)/dL berekend om het maximum te vinden. Vraag 14 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — fa’(x) = a−3x²+3 om de x-coördinaat van de top te bepalen. Komt 3× terug als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere Standaardafgeleiden/Bewijzen met differentiëren-notities).
- 2024 tijdvak 1: Vraag 1 (3p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) berekenen. Vraag 4 (3p): zichtbaar in correctievoorschrift — dy/dt berekenen ter verificatie van de primitieve. Vraag 6 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) resp. g’(x). Vraag 10 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — dx/dt en dy/dt. Vraag 14 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — afgeleide van ST(a). Komt 5× terug als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere notities Standaardafgeleiden/Kettingregel/Productregel).
- 2023 tijdvak 2: Vraag 1 (3p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) via de quotiëntregel. Vraag 11 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — x’(t), y’(t) als afgeleiden van de parametervergelijkingen. Vraag 12 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) via productregel/kettingregel. Vraag 15 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) en f”(x) berekenen. Vraag 16 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift (alternatieve methode) — f’(p) gebruikt in de loodrechte-raaklijnvoorwaarde. Komt 5× terug als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere Standaardafgeleiden/Kettingregel/Productregel/Quotiëntregel-notities).
- 2022 tijdvak 1: Vraag 3, 8, 11, 14, 15: overal waar f’(x) of g’(x) wordt opgesteld als onderliggend begrip, zie Standaardafgeleiden/Kettingregel/Quotiëntregel voor de specifieke regels die erbij gebruikt worden. Komt 5× terug als generiek onderliggend begrip.
- 2022 tijdvak 2: Vraag 2 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — f”(x) opnieuw afleiden van f’(x)=48x²−24x om het buigpunt te vinden. Vraag 6 (4p): in vraagstelling/correctievoorschrift — “Bepaal met behulp van de afgeleide van T de helling van de grafiek voor n = 4”. dT/dn expliciet berekend. Komt 2× voor als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere Kettingregel/Standaardafgeleiden-notities).
- 2022 tijdvak 3: Vraag 1 (3p): zichtbaar in correctievoorschrift — F’(x) berekenen als generieke stap in de alternatieve bewijsroute. Vraag 3 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — afgeleiden van beide grafiekdelen in A bepalen. Vraag 14 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — f_p’(x) opstellen en gelijkstellen aan 0. Vraag 16 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — dy/dx = (dy/dt)/(dx/dt) bepalen uit de parametervoorstelling. Komt 4× terug als generiek onderliggend begrip naast de specifiekere Kettingregel/Standaardafgeleiden-notities.
- 2021 tijdvak 1: Vraag 1 (8p): f’(x) bepalen om rcl (richtingscoëfficiënt raaklijn in oorsprong) te vinden. Vraag 4 (4p): f’(x) en k’(x) bepalen om raakvoorwaarde te bewijzen. Vraag 12 (5p): f_p’(x) bepalen om de x-coördinaat van de top te vinden. Komt 3× terug als generiek onderliggend begrip.
- 2021 tijdvak 2: Vraag 6, 9, 11, 14: telkens f’ of A’ als generiek onderliggend begrip naast de specifiekere Kettingregel/Standaardafgeleiden-notities. Komt 4× terug dit tijdvak.
- 2021 tijdvak 3: Vraag 2 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) berekenen als startpunt van het bewijs. Vraag 7 (5p): kernonderdeel — dC/dT expliciet afleiden en bewijzen (formule 2). Vraag 8 (5p): zichtbaar — teken van dC/dT bepalen om stijgend gedrag te bewijzen. Vraag 16 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) = 3x²−12x+12 en f_inv’(x) berekend voor de raakvoorwaarden. Komt 4× terug als generiek onderliggend begrip (naast de specifiekere Kettingregel/Quotiëntregel/Productregel/Standaardafgeleiden-notities).
- 2019 tijdvak 2: Vraag 3 (6p): zichtbaar in correctievoorschrift — x’(t), y’(t) als afgeleiden van de bewegingsvergelijkingen. Vraag 4 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — f’(x) berekend op het linkerdeel van de grafiek, lim_{x↑2} f’(x) = −3. Vraag 7 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift — dA/dV opgesteld en gelijkgesteld aan 0. Komt 3× terug als generiek onderliggend begrip naast de specifiekere regel-notities (Productregel/Quotiëntregel/Standaardafgeleiden).
- 2018 tijdvak 1: Vraag 1 (4p): in correctievoorschrift — dx/dt en dy/dt berekend uit x(t) en y(t). Vraag 3 (4p): in vraagstelling — f_a’ al gegeven, gebruikt om de top te vinden (f_a’(x)=0). Vraag 4 (3p): in correctievoorschrift/aanvulling — afgeleide van Fa berekend om te bewijzen dat Fa’ = f_a. Vraag 8 (6p): in correctievoorschrift — f’(x)=6cos(x)+2sin(2x) berekend om toppen te vinden. Vraag 13 (4p): impliciet in correctievoorschrift — minimum van g(x)−f(x) via de afgeleide (GR). Komt 5× terug als generiek onderliggend begrip, naast de specifiekere Standaardafgeleiden/Kettingregel/Productregel-notities.