IS-MB-GA-model — conjunctuuranalyse

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 6 van de 8 onderzochte examenjaren, vaak als tekenopdracht (MB₁ en GA₁ tekenen, r en π invullen, 3p) of als uitleg van de helling van de curven.

Wat moet je kunnen?

• Bepalen welke curve verschuift bij een schok of maatregel.
• De aanpassing over de tijd stap voor stap beschrijven en tekenen.
• Uitleggen hoe de helling van IS of GA de effectiviteit van beleid beïnvloedt.

De kern

Curve	Assen	Vorm	Verschuift door
IS-curve	Y, r	dalend	bestedingsschok, begrotingsbeleid
MB-curve	Y, r	horizontaal	renteaanpassing centrale bank
GA-curve	Y, π	stijgend	inflatieverwachting, kostenschok

Stappenplan

1. Schok: welke curve verschuift?
2. Korte termijn: nieuwe Y bij IS ∩ MB; bepaal de output gap $Y-Y^{\ast }$.
3. Inflatie: lees op de GA-curve af; negatieve output gap → lagere inflatie.
4. Centrale bank: lagere inflatie → rente omlaag → MB schuift omlaag tot $Y=Y^{\ast }$.
5. Over de tijd: inflatieverwachting past zich aan → GA verschuift.
6. Nieuw evenwicht: noem r en π (in een tabel of op de uitwerkbijlage).

Varianten

• Steilere IS (bestedingen minder rentegevoelig) → monetair beleid minder effectief.
• Steilere GA (flexibelere lonen) → sneller terug naar evenwicht.
• Economische scholen verschillen in hoe ze de curven zien (zie Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken).

Zo wordt het gevraagd

• “Geef de aanpassing van de economie weer over de tijd”: MB- en GA-curve tekenen, r en π invullen (2026-1 vraag 13, 3p).
• “Leg uit of monetair beleid effectiever of minder effectief is geworden door de gedragsverandering” (2025-1 vraag 23).
• “Leg uit welk monetair beleid de centrale bank zal voeren waardoor het oude evenwicht wordt bereikt. Noem de nieuwe reële evenwichtsrente.” (2025-1 vraag 24).
• “Leg uit in welk model de centrale bank de nominale rente sterker zal verlagen om terug te keren naar de potentiële productie.” (2025-2 vraag 25).

Uitgewerkt voorbeeld

Vertrouwensschok (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 13)

Consumenten gaan minder besteden. Uitgangspositie: $r=2\%$, $\pi =2\%$, $Y=Y^{\ast }$.

1. IS verschuift naar links: bij $r=2\%$ is $Y<Y^{\ast }$ (negatieve output gap).
2. GA: bij lagere Y is de inflatie lager, bijvoorbeeld 1%.
3. Centrale bank verlaagt de reële rente: MB₁ ligt lager, bijvoorbeeld bij 1%, zodat $Y$ weer $Y^{\ast }$ wordt op de nieuwe IS-curve.
4. Over de tijd daalt de inflatieverwachting: GA₁ ligt lager.
5. Nieuw evenwicht: $r=1\%$, $Y=Y^{\ast }$, inflatie op het nieuwe (lagere) verwachte niveau.

Valkuilen

• Nominale en reële rente door elkaar halen (zie Nominale versus reële grootheden).
• Bij een tekenvraag de nieuwe curve niet labelen (MB₁, GA₁) of de eindwaarden van r en π niet noemen.
• Alleen de korte termijn beschrijven terwijl naar “de aanpassing over de tijd” wordt gevraagd.
• De IS-curve laten verschuiven door een renteverandering (dat is een beweging langs de IS).

Test jezelf

De overheid verhoogt de bestedingen. Welke curve verschuift en welke kant op?

De IS-curve naar rechts.

Waarom is monetair beleid minder effectief bij een steile IS-curve?

Bestedingen reageren weinig op de rente: een renteverlaging verhoogt Y maar een beetje.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 1, vraag 13: aanpassing over de tijd tekenen (3p)
• 2025 tijdvak 1, vraag 23–24: helling IS en nieuwe evenwichtsrente (2p + 2p)
• 2024 tijdvak 2, vraag 12 en 15: IS-verschuiving en tekenen (2p + 3p)
• 2021 tijdvak 2, vraag 16 en 20: wie moet ingrijpen, herstel (2p + 2p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 6 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 75%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 16 (3p, MB₁ en GA₁ tekenen, tabel met r, Y en π invullen)
• 2026 tijdvak 1: vraag 13 (3p, aanpassing over de tijd tekenen)
• 2025 tijdvak 2: vraag 25 (in welk model verlaagt de centrale bank de rente sterker?)
• 2025 tijdvak 1: vraag 23, 24 (monetair beleid terug naar het oude evenwicht, nieuwe reële evenwichtsrente)
• 2024 tijdvak 2: vraag 12 (laagconjunctuur → lagere inflatie en productie), 15 (3p, aanpassing over de tijd tekenen)
• 2024 tijdvak 1: vraag 18, 19, 21 (3p, curven tekenen na terugkeer naar Y*)
• 2023 tijdvak 2: vraag 23 (IS₁, MB₁ en GA₁ tekenen)
• 2023 tijdvak 1: vraag 22, 23 (hogere vaste rente → extra bezuinigen nodig)
• 2021 tijdvak 2: vraag 16 (overheid of centrale bank aan zet?), 20 (twee maatregelen, effect op de lijnen)
• 2019 tijdvak 1: vraag 6, 7, 8 (drie transmissiekanalen)

---

Ondersteunende onderwerpen

• IS-curve
• MB-curve
• GA-curve
• Conjunctuur en output gap
• Monetair beleid en de ECB

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Economische scholen — Keynesianen, monetaristen en klassieken