Prioriteit: 🟠 Midden
In 4 van de 8 examenjaren, meestal als schaalconstructie op de uitwerkbijlage (3–5p): een onbekende kracht bepalen uit een krachtenevenwicht.
Wat moet je kunnen?
- Krachten samenstellen tot een resulterende kracht (tekenen en rekenen).
- Een kracht ontbinden in twee loodrechte componenten.
- Met een krachtenevenwicht een onbekende kracht construeren op schaal.
De kern
| Situatie | Aanpak |
|---|---|
| twee krachten samenstellen | parallellogram of kop-staart |
| kracht ontbinden | langs twee gekozen richtingen (meestal loodrecht) |
| evenwicht | de krachten sluiten kop-staart tot een gesloten figuur |
| helling (hoek ) | , |
- Kies een krachtenschaal (bijvoorbeeld 1 cm ≙ 100 N) en meet de onbekende kracht op.
- Veel voorkomende krachten: Zwaartekracht, Wrijvingskracht, Luchtweerstandskracht, Veerkracht, normaalkracht, spankracht.

Zo wordt het gevraagd
- Parachutekracht bepalen met een schaalconstructie uit het evenwicht van drie krachten (2022-3 vraag 17, 4p).
- Resulterende kracht op een schaatser in de bocht construeren uit zwaartekracht en reactiekracht van het ijs (2025-1 vraag 5, 5p).
- zo tekenen dat geldt (2025-2 vraag 16).
- Zwaartekracht ontbinden langs en loodrecht op een wand (2018-2 vraag 8, 4p).
Zo formuleer je het antwoord. Zeg eerst welk inzicht je gebruikt (evenwicht: resulterende kracht is 0; eenparige cirkelbeweging: ), bereken de bekende kracht (), teken de constructie netjes op schaal en reken de gemeten pijllengte om met de schaalfactor. Geef het antwoord in het juiste aantal significante cijfers.
Zo scoor je de punten. Bij 2022-3 vraag 17 (4p) 1p voor het inzicht dat de resulterende kracht 0 N is, 1p voor de constructie, 1p voor met de schaalfactor en 1p voor completeren met significantie. De uitkomst mag binnen een marge liggen (daar ± 0,3·10³ N), dus netjes tekenen loont.
Uitgewerkt voorbeeld
Kracht op een helling (examenstijl, vergelijk 2021-3 vraag 3)
Een blok van 10 kg op een helling van 30°.
- N
- Langs de helling: 49 N
- Loodrecht op de helling: 85 N (dit is ook de normaalkracht)
Valkuilen
- Sin en cos verwisselen (controleer: bij moet de component langs de helling 0 zijn).
- Krachten optellen als getallen in plaats van als vectoren.
- Geen krachtenschaal vermelden bij een constructie.
Test jezelf
Twee loodrechte krachten van 3,0 N en 4,0 N. Hoe groot is de resultante?
N.
Een voorwerp hangt stil aan twee touwen. Wat weet je van de drie krachten?
Ze vormen kop-staart een gesloten driehoek: .
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
- 2022 tijdvak 1, vraag 1: snelheid van een bal bij het loslaten bepalen (4p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2021 tijdvak 2, vraag 4: snelheidscomponenten uit (x,t)- en (y,t)-diagrammen samenstellen (5p) · antwoord · uitwerkbijlage
- 2021 tijdvak 3, vraag 3: resulterende kracht van zwaartekracht en wrijving met een schaalconstructie (3p) · antwoord · uitwerkbijlage
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 4 van de 8 examenjaren — 50%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2025 tijdvak 1 vraag 5 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2025 tijdvak 2 vraag 16 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 1 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 3 vraag 17 · 4 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord uitwerkbijlage 2021 tijdvak 3 vraag 3 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2018 tijdvak 2 vraag 8 · 4 punten antwoord — Toelichting per vindplaats