Prioriteit: đźź Midden
In 2 van de 3 examenjaren expliciet (niet in 2025). Meestal impliciet: als antwoordoptie bij een drogreden (“onjuist beroep op een kenmerkschema”) of als ordening van oorzaak en oplossing.
Wat moet je kunnen?
- De zes schema’s herkennen in een argument.
- Het schema gebruiken om een drogreden te benoemen (onjuist beroep op …).
- De argumentatiestructuur herkennen: enkelvoudig, nevenschikkend, onderschikkend.
De kern
| Schema | Het argument … | Voorbeeld |
|---|---|---|
| oorzaak-gevolg | noemt een oorzaak of gevolg | ”Minder schermtijd, dus beter slapen.” |
| kenmerk | noemt een eigenschap | ”Hij is arts, dus hij is zorgvuldig.” |
| voor- en nadelen | noemt gevolgen van een maatregel | ”Een suikertaks levert gezondheidswinst op.” |
| voorbeelden | geeft gevallen | ”In Frankrijk en Mexico werkte het.” |
| vergelijking | vergelijkt met een andere situatie | ”Net als bij tabak moet suiker belast worden.” |
| autoriteit | beroept zich op een deskundige | ”Volgens het RIVM …” |
| Structuur | Kenmerk |
|---|---|
| enkelvoudig | één argument |
| nevenschikkend | meerdere argumenten naast elkaar (samen of los) |
| onderschikkend | argument met subargument (keten) |
Elk schema heeft een drogreden-variant als het verkeerd wordt gebruikt (zie Drogredenen herkennen).
flowchart TB subgraph E[Enkelvoudig] S1[Standpunt] --- A1[Argument] end subgraph N[Nevenschikkend] S2[Standpunt] --- A2[Argument 1] S2 --- A3[Argument 2] end subgraph O[Onderschikkend] S3[Standpunt] --- A4[Argument] A4 --- A5[Subargument] end E ~~~ N ~~~ O
Zo wordt het gevraagd
- Als antwoordoptie bij een drogreden: “onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema” (2024-2 vraag 28, 2026-1 vraag 22).
- Een vergelijking uitwerken: drie kenmerken die de vergelijking roddelen–vlooien benadrukt (2024-2 vraag 20).
- Oorzaak en oplossing ordenen (2026-1 vraag 12).
Zo formuleer je het antwoord. Benoem het schema met de vaste naam (oorzaak-gevolg, vergelijking, voorbeeld, kenmerk of eigenschap, gezag) en koppel het aan de tekst: welke eigenschappen van het ene worden op het andere overgedragen, of wat is oorzaak en wat gevolg. Bij een ordenvraag houd je de rollen (oorzaak, oplossing) strikt uit elkaar.
Zo scoor je de punten. Bij 2024-2 vraag 20 2p voor drie juiste kenmerken en 1p voor twee; bij 2026-1 vraag 12 1p voor de oorzaak en 1p voor de oplossing. Meerkeuzevragen over een schema als drogreden zijn 1p (2024-2 vraag 28, 2026-1 vraag 22).
Uitgewerkt voorbeeld
Schema bepalen, dan drogreden (examenstijl, vergelijk 2024-2 vraag 28)
“Na de invoering van de fietsstraat daalde het aantal ongelukken, dus de fietsstraat maakt het verkeer veiliger.” (Tegelijk werd de maximumsnelheid verlaagd.)
- Schema: oorzaak-gevolg (fietsstraat → minder ongelukken).
- Wat gaat mis? Er is een andere mogelijke oorzaak (lagere snelheid).
- Drogreden: onjuist beroep op een oorzaak-gevolgschema.
Valkuilen
- Vergelijking en voorbeeld verwarren: een vergelijking zegt “hier ook zo”; een voorbeeld zegt “dit gebeurt vaak”.
- Oefenen op “noem het schema” terwijl het examen het schema vooral impliciet gebruikt.
Test jezelf
"Nobelprijswinnaar X zegt dat dit medicijn veilig is, dus het is veilig." Welk schema?
Autoriteit.
"Het nieuwe rooster is slecht, want leerlingen krijgen minder pauze en docenten meer werkdruk." Welke structuur?
Nevenschikkend: twee argumenten naast elkaar.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 10 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 12 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 22 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 28 · 3 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 32 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 35 · 3 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 2 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 26 · 2 punten antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 32 · 1 punt antwoord bijlage 2026 tijdvak 2 vraag 33 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 1 vraag 23 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 8 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 20 · 2 punten antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 28 · 1 punt antwoord bijlage 2024 tijdvak 2 vraag 32 · 2 punten antwoord bijlage Toelichting per vindplaats
- 2024 tijdvak 1: zwak, alleen impliciet (vraag 23).
- 2024 tijdvak 2: vraag 8 (kenmerkschema), 20 (vergelijkingsschema), 28 (oorzaak-gevolgschema, i.c.m. drogreden), 32.
- 2025 (beide tijdvakken): geen enkele directe vraag — “geen treffers voor argumentatieschema”.
- 2026 tijdvak 1: vraag 10, 12, 22, 28, 32, 35 — vrijwel altijd verwerkt in antwoordopties/correctiemodel-termen, zelden als expliciete “welk schema”-vraag op zich.
- 2026 tijdvak 2: alleen impliciet (vraag 2, 26, 32/33).
- Aanwezig in 2 van de 3 examenjaren (2024 en 2026; afwezig in 2025). Het format “welk argumentatieschema is dit, kies uit de zes” komt zelden zelfstandig voor — de schema’s worden meestal impliciet gebruikt binnen drogreden- of vergelijkingsvragen.