Redoxreacties

Prioriteit: 🔴 Hoog

In 8 van de 8 onderzochte examenjaren, meestal als “geef de vergelijking van de halfreactie … en de totaalvergelijking” (2–3p), vaak in een batterij- of elektrolysecontext.

Wat moet je kunnen?

• Een halfreactie afleiden uit een gegeven omzetting, in zuur of basisch milieu.
• Twee halfreacties combineren tot een kloppende totaalvergelijking.
• Oxidator en reductor herkennen, en uitleggen of een omzetting redox of zuur-base is.
• Koppelen aan de elektrode: waar oxidatie gebeurt en welke pool dat is.

De kern

• Oxidator (OX) neemt elektronen op en wordt gereduceerd.
• Reductor (RED) staat elektronen af en wordt geoxideerd.
• Redox = overdracht van elektronen. Zuur-base = overdracht van H⁺.
• De sterkte van oxidatoren en reductoren staat in je informatieboek (Binas-tabel 48), zie Standaardelektrodepotentiaal.

Halfreactie opstellen:

Stap	Zuur milieu	Basisch milieu
1	deeltje links, product rechts	idem
2	andere atomen dan O en H kloppend	idem
3	O kloppend met H₂O	O en H kloppend met H₂O en OH⁻
4	H kloppend met H⁺	–
5	lading kloppend met e⁻	lading kloppend met e⁻

Totaalvergelijking: vermenigvuldig de halfreacties zo dat het aantal e⁻ gelijk is, tel op, streep weg (e⁻, H₂O, H⁺ die links en rechts staan).

Zo wordt het gevraagd

• “Geef de vergelijking van de halfreactie van zuurstof tot waterstofperoxide. Geef de totaalvergelijking van de redoxreactie” (2026-2).
• “Leid de halfreactie van de omzetting van … tot … af. Gebruik hierbij molecuulformules” (2023-2): reductie met H₂O en e⁻, OH⁻ als product.
• “Geef de vergelijkingen van de halfreacties die verlopen tijdens het opladen en geef de totaalvergelijking” (2024-1): 3p.
• “Leg uit … of de omzetting van DEA tot DSIDA een zuur-basereactie is of een redoxreactie” (2023-1).

Uitgewerkt voorbeeld

Halfreactie en totaalvergelijking (examenstijl, vergelijk 2026-2 vraag 18)

O₂ wordt in zuur milieu omgezet tot H₂O₂; de reductor is Fe²⁺ (wordt Fe³⁺).

1. O₂ → H₂O₂: O klopt (2 = 2). H: rechts 2, dus 2 H⁺ links.
2. Lading: links $+2$, rechts 0, dus 2 e⁻ links: ${\text{O}}_2+2{\text{H}}^{+}+2{\text{e}}^{-}\to {\text{H}}_2{\text{O}}_2$
3. Reductor: ${\text{Fe}}^{2+}\to {\text{Fe}}^{3+}+{\text{e}}^{-}$, dus × 2.
4. Totaal: ${\text{O}}_2+2{\text{H}}^{+}+2{\text{Fe}}^{2+}\to {\text{H}}_2{\text{O}}_2+2{\text{Fe}}^{3+}$

Controle: lading links $+2+4=+6$, rechts $+6$. ✓

CO₂ tot methanol (examenstijl, vergelijk 2022-3 vraag 5)

1. ${\text{CO}}_2\to {\text{CH}}_3\text{OH}$: C klopt.
2. O: links 2, rechts 1, dus $+{\text{H}}_2\text{O}$ rechts.
3. H: rechts $4+2=6$, dus 6 H⁺ links.
4. Lading: links $+6$, rechts 0, dus 6 e⁻ links.

${\text{CO}}_2+6{\text{H}}^{+}+6{\text{e}}^{-}\to {\text{CH}}_3\text{OH}+{\text{H}}_2\text{O}$ — elektronen links, dus CO₂ is oxidator. ✓

Valkuilen

• Elektronen aan de verkeerde kant: bij een oxidator staan ze links.
• In basisch milieu H⁺ gebruiken.
• Bij het optellen de elektronen niet gelijk maken.
• Oxidator en reductor verwisselen (“wordt geoxideerd” = is de reductor).
• Een zuur-basereactie redox noemen: kijk of er e⁻ of H⁺ wordt overgedragen.

Test jezelf

Geef de halfreactie van MnO₄⁻ tot MnO₂ in basisch milieu.

${\text{MnO}}_4^{-}+2{\text{H}}_2\text{O}+3{\text{e}}^{-}\to {\text{MnO}}_2+4{\text{OH}}^{-}$ (lading links −4, rechts −4)

Aluminium reageert met Cu²⁺-ionen. Geef de totaalvergelijking.

$\text{Al}\to {\text{Al}}^{3+}+3{\text{e}}^{-}$ (× 2) en ${\text{Cu}}^{2+}+2{\text{e}}^{-}\to \text{Cu}$ (× 3): $2\text{Al}+3{\text{Cu}}^{2+}\to 2{\text{Al}}^{3+}+3\text{Cu}$

Aan een elektrode verloopt $\text{Li}\to {\text{Li}}^{+}+{\text{e}}^{-}$. Is dat bij stroomlevering de positieve of negatieve elektrode?

Er komen elektronen vrij (oxidatie, Li is reductor): dat is de negatieve elektrode.

Examenvragen om te oefenen

Doe deze vragen uit echte examens

• 2026 tijdvak 2, vraag 18: halfreactie O₂ tot H₂O₂ en de totaalvergelijking (3p)
• 2024 tijdvak 1, vraag 6: halfreacties en totaalvergelijking bij het opladen van een batterij (3p)
• 2023 tijdvak 2, vraag 5: halfreactie afleiden, reductie met H₂O en OH⁻ (2p)
• 2023 tijdvak 1, vraag 16 en 19: redox of zuur-base, positieve of negatieve elektrode
• 2019 tijdvak 2, vraag 10–12: halfreacties en molverhouding uit elektronen (3p + 2p + 3p)

Alle vindplaatsen

Aangetroffen in 8 van de 8 onderzochte examenjaren (2018–2026, 2020: geen examen gehouden) — 100%.

• 2026 tijdvak 2: vraag 18
• 2026 tijdvak 1: vraag 17
• 2025 tijdvak 2: vraag 14
• 2024 tijdvak 2: vraag 12, 21
• 2024 tijdvak 1: vraag 6
• 2023 tijdvak 2: vraag 5
• 2023 tijdvak 1: vraag 16, 19
• 2022 tijdvak 3: vraag 5
• 2022 tijdvak 2: vraag 9
• 2022 tijdvak 1: vraag 22
• 2021 tijdvak 3: vraag 9, 22
• 2021 tijdvak 1: vraag 18
• 2019 tijdvak 2: vraag 10, 11, 12
• 2019 tijdvak 1: vraag 24
• 2018 tijdvak 2: vraag 11, 15
• 2018 tijdvak 1: vraag 22

---

Ondersteunende onderwerpen

• Reactievergelijkingen opstellen

Onderwerpen die dit ondersteunt

• Standaardelektrodepotentiaal
• Elektrochemische cel
• Elektrolyse
• Titraties