Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, 1–3 keer per tijdvak: raaklijn in een punt, loodrechte of evenwijdige raaklijnen, raken van twee grafieken (4–6p).
Wat moet je kunnen?
- De raaklijnvergelijking in een gegeven punt opstellen.
- Het raakpunt vinden bij een gegeven helling (evenwijdig aan een lijn, loodrecht op een raaklijn).
- Een raaklijn door een punt buiten de grafiek vinden.
- De raakvoorwaarde voor twee grafieken toepassen.
De kern
| Situatie | Voorwaarde |
|---|---|
| raaklijn in | rc , door |
| evenwijdig aan | |
| loodrecht op lijn met rc | (product ) |
| raaklijn door punt buiten de grafiek | raaklijn in algemeen opstellen, invullen, oplossen |
| grafieken en raken in | én |
- Bij een baan : rc (zie Kinematica met vectoren).
Zo wordt het gevraagd
- “De lijn k raakt de grafiek van f in P. De lijn m staat loodrecht op lijn k en raakt de grafiek van f in het punt Q.” (2026-1 vraag 3, 6p).
- ”… raakt de grafiek van de grafiek van links van de y-as”: raakvoorwaarde (2025-1 vraag 18).
- “De raaklijn in het punt B aan de grafiek van f snijdt de y-as in punt C.” (2025-2 vraag 8).
- Punt waar de helling gelijk is aan de helling van lijnstuk (2026-2 vraag 12).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de afgeleide op, bereken de richtingscoëfficiënt in het punt () en dan de vergelijking . Bij loodrechte raaklijnen: product van de richtingscoëfficiënten is ; bij raken van twee grafieken: gelijke functiewaarden én gelijke afgeleiden.
Zo scoor je de punten. Bij 2026-1 vraag 3 (6p) 1p voor , 1p voor in het punt, 1p voor de loodrechte richtingscoëfficiënt, 1p voor de vergelijking, 1p voor het herleiden en 1p voor de exacte oplossing. Bij 2025-1 vraag 18 geven beide raakvoorwaarden (gelijke afgeleide, gelijke functiewaarde) een eigen punt.
Uitgewerkt voorbeeld
Raaklijn in een punt (examenstijl, vergelijk 2025-2 vraag 8)
. Stel de raaklijn op in .
- , dus rc
- Punt:
- , dus
Raaklijn door een punt buiten de grafiek
. Welke raaklijnen gaan door ?
- Raaklijn in :
- Door : of
- Raaklijnen: en .
Valkuilen
- invullen als rc, of als -waarde.
- Bij een punt buiten de grafiek dat punt als raakpunt gebruiken.
- Bij “raken” alleen controleren.
- Loodrecht als “tegengestelde rc” nemen in plaats van .
Test jezelf
. In welk punt is de raaklijn evenwijdig aan ?
: punt .
Een raaklijn heeft rc 2. Welke rc heeft een lijn die er loodrecht op staat?
.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 3 · 6 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 9 · 5 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 12 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 3 · 6 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 18 · 6 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 8 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 6 · 6 punten antwoord — 2024 tijdvak 1 vraag 10 · 6 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 2 · 5 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 9 · 6 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 15 · 5 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 13 · 6 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 3 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 4 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 8 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 11 · 7 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 15 · 8 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 2 · 5 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 3 · 5 punten antwoord — 2022 tijdvak 3 vraag 16 · 6 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 1 · 8 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 4 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 1 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 2 · 3 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 6 · 4 punten antwoord — 2021 tijdvak 2 vraag 14 · 7 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 3 · 6 punten antwoord — 2021 tijdvak 3 vraag 16 · 6 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 3 · 5 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 4 · 5 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 11 · 8 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: Vraag 3 (6p): in vraagstelling — kernonderdeel, “De lijn k raakt de grafiek van f in P. De lijn m staat loodrecht op lijn k en raakt de grafiek van f in het punt Q.” Loodrechte raaklijnen: product van richtingscoëfficiënten is −1 (f’(2)=½ ⇒ richtingscoëfficiënt van m is −2, in correctievoorschrift genoteerd als ½ voor m… zie exacte stap: rc van m is ½ maal −1 herleid). Komt 1× voor, volledige vraag (6p) — vrijwel identiek vraagtype als “raaklijn met twee cirkels”/“twee grafieken raken” uit voorgaande tijdvakken, nu met loodrecht-op-elkaar-staande raaklijnen aan dezelfde grafiek.
- 2026 tijdvak 2: Vraag 9 (5p): zichtbaar in correctievoorschrift (alternatieve methode) — richtingscoëfficiënten van de raaklijnen aan de baan in het zelfsnijpunt. Vraag 12 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, punt waar de helling van de grafiek van f gelijk is aan de helling van lijnstuk AB. Komt 2× voor (9 scorepunten samen betrokken), in v9 als alternatieve route, in v12 als kernonderdeel.
- 2025 tijdvak 1: Vraag 3 (6p): in vraagstelling — “In drie punten van deze kromme loopt de raaklijn aan de kromme verticaal.” Kernonderdeel (verticale raaklijn ⇒ x’(t)=0). Vraag 18 (6p): in vraagstelling — “raakt de grafiek van hq de grafiek van f links van de y-as.” Kernonderdeel, raakvoorwaarde tussen twee grafieken (gelijke functiewaarde én gelijke afgeleide). Frasering: “raakt … verticaal” / “raakt de grafiek van … de grafiek van …”. Komt 2× voor, beide keren volledig kernonderdeel (12 scorepunten samen).
- 2025 tijdvak 2: Vraag 8 (4p): in vraagstelling — kernonderdeel, “De raaklijn in het punt B aan de grafiek van f snijdt de y-as in punt C.” Gebruikt om te bewijzen dat AC=1 voor elke a. Komt 1× voor, kernonderdeel (4 scorepunten).
- 2024 tijdvak 1: Vraag 6 (6p): in vraagstelling — “De helling van de raaklijn in A aan de grafiek van g is −6.” Vraag 10 (6p): in vraagstelling — “de raaklijn aan de baan in punt P.” Komt 2× voor.
- 2024 tijdvak 2: Vraag 2 (5p): in vraagstelling — “Lijn k raakt aan de grafiek van f in het punt P rechts van de y-as.” Kernvoorwaarde om P te vinden (f’(x)=richtingscoëfficiënt van k). Vraag 9 (6p): in vraagstelling — “De raaklijn aan de grafiek van f in punt S snijdt de x-as in het punt…” Kernonderdeel, raaklijn gebruikt om b te bepalen. Vraag 15 (5p): in vraagstelling — “Bewijs dat deze raaklijn voor elke waarde van a door de oorsprong gaat.” Kernonderdeel, volledige vraag. Komt 3× voor, telkens een centraal element van de opgave (16 scorepunten samen).
- 2023 tijdvak 1: Vraag 13 (6p): in vraagstelling — kernonderdeel, “De raaklijnen aan de grafieken van f en g snijden elkaar loodrecht in het snijpunt. Bewijs dit.” Raaklijnvergelijkingen via f’(x) en g’(x) in het snijpunt. Komt 1× voor, volledige vraag (6p).
- 2022 tijdvak 1: Vraag 3 (4p): in vraagstelling — “de lijn y = x [is] de gemeenschappelijke raaklijn … van de grafieken van fp en gp.” Kernonderdeel. Vraag 4 (3p): in vraagstelling — “de richting van de raaklijn in A”, “de raaklijn in B [is] horizontaal” — vergelijkingen van twee raaklijnen bepalen hun snijpunt C. Vraag 8 (8p): in vraagstelling — “Bewijs dat de grafieken van f en g elkaar in twee punten raken” (raken = gelijke functiewaarde én gelijke afgeleide). Vraag 11 (7p): in vraagstelling — raaklijn k in de oorsprong, verschoven over een vector, moet weer een raaklijn aan de grafiek zijn. Vraag 15 (8p): in vraagstelling — raaklijn aan de grafiek van f in willekeurig punt P, snijdt de verticale en de scheve asymptoot in Q en R. Frasering: “raaklijn”, “raken elkaar”. Zeer dominant: 5 van de 17 vragen (30 scorepunten), kernbegrip van dit tijdvak.
- 2022 tijdvak 2: Vraag 2 (5p): in vraagstelling — kernonderdeel, “De lijn k raakt de grafiek van f in het buigpunt. Stel door middel van exacte berekeningen een vergelijking op van k.” Buigraaklijn (raaklijn in het buigpunt) is zelfs de titel van de opgave. Komt 1× voor, volledige vraag (5p).
- 2022 tijdvak 3: Vraag 3 (5p): in vraagstelling — “Zowel aan het deel van de grafiek links van A als aan het deel van de grafiek rechts van A is er een raaklijn in A.” Kernonderdeel, hoek tussen twee raaklijnen berekenen. Vraag 16 (6p): in vraagstelling — “de halve lijn vanuit M door A de parabool loodrecht snijdt in punt A”, richtingscoëfficiënt van de raaklijn in A bepalen. Komt 2× voor, beide keren kernonderdeel (11 scorepunten samen).
- 2021 tijdvak 1: Vraag 1 (8p): in vraagstelling — “De lijn l is de raaklijn aan de grafiek van f in de oorsprong.” Uitgangspunt van de hele opgave. Vraag 4 (4p): in vraagstelling — “De grafiek van k raakt de grafiek van f in een punt met x-coördinaat ⅓π. Bewijs dat … de grafieken van k en f elkaar inderdaad raken.” Kernonderdeel: raakvoorwaarde tussen twee grafieken (gelijke functiewaarde én gelijke afgeleide). Frasering: “de raaklijn aan de grafiek van f” / “raakt de grafiek van … de grafiek van …”. Komt 2× voor (12 scorepunten samen).
- 2021 tijdvak 2: Vraag 1-2 (3p elk): in vraagstelling — raaklijn aan kromme K in het punt (x(t),y(t)), en de vergelijking ervan. Vraag 6 (4p): in vraagstelling — lijn l is “de raaklijn aan de grafiek van f_p in het punt A”. Vraag 14 (7p): in vraagstelling — “De raaklijn aan de grafiek van f in een punt P snijdt de x-as in een punt S.” Frasering: “de raaklijn aan … in het punt …”. Komt 4× voor (21 scorepunten samen betrokken), dominant thema.
- 2021 tijdvak 3: Vraag 3 (6p): in vraagstelling — “We bekijken de raaklijn aan de grafiek van f in A en de raaklijn aan de grafiek van g in B… de twee raaklijnen elkaar loodrecht snijden.” Loodrechte raaklijnen ⇒ product van richtingscoëfficiënten (afgeleiden) is −1. Vraag 16 (6p): in vraagstelling — “een punt P waarin de raaklijn aan de grafiek van f horizontaal is” / “een punt Q waarin de raaklijn aan de grafiek van f_inv verticaal is.” Kernonderdeel, horizontale/verticale raaklijn als voorwaarde voor extreme punten. Frasering: “de raaklijn aan de grafiek van … is horizontaal/verticaal”, “de twee raaklijnen elkaar loodrecht snijden.” Komt 2× voor (12 scorepunten samen), telkens als kernvoorwaarde van de vraag.
- 2019 tijdvak 1: Vraag 3 (5p): in vraagstelling — kernonderdeel, “Lijn k raakt de grafiek van f_p voor elke waarde van p≥1. Bewijs dit.” Raakvoorwaarde via f_p’(x)=1 (richtingscoëfficiënt van k) en controle dat het raakpunt op k ligt. Komt 1× voor, volledige vraag (5p), zwaar (bewijsvraag).
- 2019 tijdvak 2: Vraag 4 (5p): in vraagstelling — kernonderdeel, “de lijn l is de raaklijn in A aan het linkerdeel van de grafiek.” Komt 1× voor, volledige vraag (5p).
- 2018 tijdvak 2: Vraag 11 (8p): in vraagstelling — kernonderdeel, “De raaklijn aan de grafiek van f in een punt P(p, p²) (…) snijdt de x-as in een punt A.” Raaklijnvergelijking y=2p(x−p)+p² opgesteld via f’(x)=2x. Komt 1× voor, kernonderdeel van de zwaarste vraag van dit tijdvak.