Prioriteit: 🔴 Hoog
In 8 van de 8 examenjaren, in bijna elk tijdvak meerdere keren: de afgeleide is meestal de eerste stap van een vraag over helling, groeisnelheid, toenemend of afnemend stijgen, of een maximum.
Wat moet je kunnen?
- De afgeleide opschrijven van machts-, exponentiële en logaritmische functies.
- Een formule eerst herschrijven (wortel, breuk) zodat je de machtsregel kunt gebruiken.
- De afgeleide in een punt uitrekenen met de juiste eenheid.
De kern
| Functie | Afgeleide |
|---|---|
| (constante) | |
| ( rationaal) | |
| , dus |
- Eerst herschrijven: , (zie Rekenregels voor machten en wortels).
- Een constante factor blijft staan: .
- De afgeleiden van de standaardfuncties staan niet op de formulelijst; alleen som-, verschil-, product-, quotiënt- en kettingregel (syllabus, bijlage 5). Sinus differentiëren hoort niet bij vwo A (syllabus D3, specificatie 1).
- Een e-macht met een getal in de exponent, zoals , vraagt de Kettingregel (wiskunde A). Bij Wiskunde B: Standaardafgeleiden.
Zo wordt het gevraagd
- “Stel een formule op voor de afgeleide” van een wortelformule, als eerste stap van een redenering (2025-2 vraag 9).
- De afgeleide van een formule met , waarin de factor verschijnt (2026-2 vraag 13).
- “Bereken door middel van differentiëren” de toename per maand op een bepaald moment (2019-1 vraag 16).
Zo formuleer je het antwoord. Schrijf de herschreven formule, de afgeleide als formule en dan de ingevulde waarde met eenheid (bijvoorbeeld “0,7 per maand”).
Zo scoor je de punten. Bij 2025-2 vraag 9 (4p): 1p voor , 1p voor de afgeleide, 1p voor de redenering en 1p voor de conclusie. Bij 2018-2 vraag 12 (4p) levert de afgeleide van al 1p op, de formule voor nog 1p.
Uitgewerkt voorbeeld
Eerst herschrijven, dan de machtsregel (examenstijl, vergelijk 2026-1 vraag 7)
. Geef een formule voor .
- Herschrijven:
- Machtsregel:
- Of als breuk:
Exponentiële functie (examenstijl, vergelijk 2019-2 vraag 7)
, met in jaren. Hoe snel neemt toe bij ?
- , dus ongeveer 29 per jaar.
Valkuilen
- schrijven: dat is de machtsregel op een exponentiële functie.
- De factor vergeten, of bij .
- Bij de machtsregel gebruiken zonder eerst te schrijven.
- De exponent verlagen naar de verkeerde kant: wordt , niet .
Test jezelf
Differentieer .
, dus .
Differentieer .
.
Differentieer .
.
Examenvragen om te oefenen
Doe deze vragen uit echte examens
Alle vindplaatsen
Aangetroffen in 8 van de 8 examenjaren: 2018, 2019, 2021, 2022, 2023, 2024, 2025, 2026 — 100%.
Examen Vraag Antwoord Bijlage 2026 tijdvak 1 vraag 7 · 4 punten antwoord — 2026 tijdvak 1 vraag 19 · 5 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 13 · 3 punten antwoord — 2026 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 3 · 3 punten antwoord — 2025 tijdvak 1 vraag 19 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 9 · 4 punten antwoord — 2025 tijdvak 2 vraag 16 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 14 · 4 punten antwoord — 2024 tijdvak 2 vraag 17 · 4 punten antwoord — 2023 tijdvak 1 vraag 21 · 3 punten antwoord uitwerkbijlage 2023 tijdvak 2 vraag 6 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 8 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 11 · 4 punten antwoord — 2022 tijdvak 1 vraag 19 · 5 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 9 · 5 punten antwoord — 2022 tijdvak 2 vraag 16 · 2 punten antwoord — 2021 tijdvak 1 vraag 17 · 5 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 12 · 3 punten antwoord — 2019 tijdvak 1 vraag 16 · 4 punten antwoord — 2019 tijdvak 2 vraag 7 · 3 punten antwoord — 2018 tijdvak 1 vraag 10 · 4 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 8 · 4 punten antwoord — 2018 tijdvak 2 vraag 12 · 4 punten antwoord — Toelichting per vindplaats
- 2026 tijdvak 1: vraag 7 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide met de machtsregel: P’(t) = −4,0259·t^(−1,127). vraag 19 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van een logaritme: (log x)’ = 1/(x·ln 10); dL/dr = −20/(r·ln 10).
- 2026 tijdvak 2: vraag 13 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van Xₜ = 70 000 − 50 000·1,007ᵗ: dX/dt = −50 000·ln(1,007)·1,007ᵗ (afgeleide van gᵗ is gᵗ·ln g). vraag 16 (2p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van 67,3·e^(0,373t): c = 0,373 · 67,3 = 25,103 (in drie decimalen).
- 2025 tijdvak 1: vraag 3 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van een machtsfunctie: dE/dG = 3,75·G^(−0,25). vraag 19 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — afgeleide van ln(t + 4): 1/(t + 4).
- 2025 tijdvak 2: vraag 9 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘Stel een formule op voor de afgeleide’: dV/dL = 0,625·L^(−0,5) = 0,625/√L. vraag 16 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van log(…): 1/((…)·ln 10) en van 2/z: −2/z².
- 2024 tijdvak 2: vraag 14 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van −529,4·ln(W): −529,4/W. vraag 17 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleiden van 6742·e^(0,0315t) en 8766·1,028ᵗ (factor ln 1,028).
- 2023 tijdvak 1: vraag 21 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van T = 502,5·P^(−1/3): −167,5·P
- 2023 tijdvak 2: vraag 6 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘Stel de afgeleiden op’ van e^(−0,02359V + 8,36) + 1375 en e^(−0,02398V + 8,144) + 1144.
- 2022 tijdvak 1: vraag 8 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van een machtsfunctie: L’ = 2,71·P^(−0,916). vraag 11 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van K = A·B/n + ½·n·V naar n: −A·B/n² + ½V. vraag 19 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Bereken k met behulp van differentiëren’: (0,97^(12t))’ = 0,97^(12t)·12·ln 0,97, dus k = −1200·ln 0,97 = 36,55 (twee decimalen). Elke factor 1p.
- 2022 tijdvak 2: vraag 9 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘Kies een vaste waarde voor B, stel hiermee de afgeleide op’: dS/dL = 3,2525 − 0,1L (of met de productregel; zonder productregel max. 3p). vraag 16 (2p): in vraagstelling en correctievoorschrift — kernonderdeel: ‘Toon dit aan’: b = 1 − a invullen en 1,09ᵗ en 0,95ᵗ differentiëren (ln 1,09 ≈ 0,086, ln 0,95 ≈ −0,051).
- 2021 tijdvak 1: vraag 17 (5p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van 8,157·ln(0,1(t + 10)): 8,157·0,1/(0,1(t + 10)) (kettingregel verplicht).
- 2019 tijdvak 1: vraag 12 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — V’ = 6h² − 140h + 600. vraag 16 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — ‘Bereken door middel van differentiëren’: A’ = 12·0,013·e^(0,013t), A’(117) = 0,7 (één decimaal).
- 2019 tijdvak 2: vraag 7 (3p): in vraagstelling en correctievoorschrift — L₁’ = −19,4·ln(0,9704)·0,9704ʷ; L₁’(26) = 0,27 cm/week (twee decimalen).
- 2018 tijdvak 1: vraag 10 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van 3,65·e^(0,533t): 1,9·e^(0,533t) (zonder kettingregel 0p voor dat element).
- 2018 tijdvak 2: vraag 8 (4p): zichtbaar in correctievoorschrift — afgeleiden van e^(1,386n) en n^(−1,5). vraag 12 (4p): in vraagstelling en correctievoorschrift — afgeleide van ²log(n): 1/(n·ln 2), dus dA/dn = 1,5/(n·ln 2).