Prioriteit: π Midden
hoofdstuk 15. βBereken de algemene oplossingβ van vier vergelijkingen die je met scheiden van variabelen oplost (diagnostische toets 6). Nodig voor alle rekenwerk in Β§15.4 en Β§15.5.
Wat moet je kunnen?
- Het verschil tussen een particuliere en de algemene oplossing uitleggen.
- De standaardgevallen en direct oplossen.
- Een vergelijking herleiden tot en primitiveren.
- Met een beginvoorwaarde berekenen.
De kern
Alle oplossingen van zijn van de vorm : dat is de algemene oplossing. EΓ©n ervan, zoals , is een particuliere oplossing.
| differentiaalvergelijking | algemene oplossing |
|---|---|
| , met een primitieve van | |
| herleidbaar tot |
Scheiden van variabelen. Breng alles met naar links (bij ) en alles met naar rechts (bij ): Twee integratieconstanten en voeg je samen tot één constante .
Met ln. Bij werk je naar toe: geeft met (bij ).
Zo wordt het gevraagd
- βBereken de algemene oplossing.β (diagnostische toets 6, opgave 36βA37).
- βWelke van deze functies zijn oplossing van Dβ?β (opgave 34).
- βVoor de ontlaadstroom blijkt de formule I(t) = 5Β·eβ»α΅ te gelden. Bereken I(0) en de waarde van RΒ·C.β (opgave A38).
Uitgewerkt voorbeeld
Vier keer scheiden van variabelen (vergelijk H15 diagnostische toets 6)
a met
- geeft
- Schrijf : , dus met .
b : geeft .
c met
- geeft
- met .
d : geeft .
Controle met sympy: alle vier voldoen aan de differentiaalvergelijking β
Met een beginvoorwaarde (vergelijk H15 opgave A38)
Bij het ontladen van een condensator geldt . Voor een stroomkring met geldt . Bereken .
- is van de vorm , dus .
- geeft , dus .
- ().
Valkuilen
- De integratieconstante vergeten, of aan beide kanten een aparte laten staan.
- schrijven als . Het is : de constante wordt een factor.
- niet eerst ontbinden tot , waardoor je niet ziet dat je kunt scheiden.
- Bij de oplossing geven. Het is .
- Scheiden bij een vergelijking als : dat kan niet, die los je op als lineaire vergelijking (Β§15.4).
Test jezelf
Bereken de algemene oplossing van .
.
Bereken de algemene oplossing van .
.
Bereken de algemene oplossing van .
geeft .
Oefenen
Goede opgaven om te oefenen
- H15 opgave O34 Β· uitwerking: particuliere oplossingen herkennen
- H15 opgave 35β36 Β· uitwerking: algemene oplossingen
- H15 opgave A37 Β· uitwerking: scheiden met ln
- H15 opgave A38 Β· uitwerking: condensator
- H15 diagnostische toets 6 Β· uitwerking: toetsniveau
Bronnen
- Β§15.3 Theorie B: Algemene oplossingen van differentiaalvergelijkingen (blz. 129β130)
- Scheiden van variabelen, met Voorbeeld (blz. 130)
- Terugblik Β§15.3 (blz. 132)
- Diagnostische toets 6 (blz. 151)